ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਰਾਂਅ ਦੇ ਬਰਤਨ ਗੰਦੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਰਾਤੀਂ ਸੌਣ ਵੇਲੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਝਾੜ- ਪੋਚ ਕੇ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਰੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ । ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿਥੋਂ ਦੇ ਪਾਗ਼ਲ ਕੋਲ ਮੈਨੂੰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਸਰਾਂਅ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਹੈ ਤੇ ਬਰਤਨ ਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ। ਗੁਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਸੀ, ਜੇ ਤੂੰ ਸਮਝਦਾ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦਿਨ-ਭਰ ਵਿੱਚ ਬਰਤਨ ਗੰਦੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ, ਰਾਤ-ਭਰ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਥੋੜ੍ਹੀ-ਬਹੁਤ ਧੂੜ ਜੰਮ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਵੇਰੇ ਫਿਰ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਇਹੀ ਤਾਂ ਕੁਲ ਜਮਾਂ ਕਰਨਾ ਹੈ।

ਉਹ ਚਿੱਤ ਸਾਡਾ ਦਿਨ-ਭਰ ਵਿਚ ਗੰਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਤੀ ਸੌਣ ਵੇਲੇ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਲਵੋ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੂੰਝ ਛੱਡੋ ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ ਸੁਫ਼ਨੇ ਫਿਰ ਰਾਤ-ਭਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਗੰਦਾ ਕਰ ਦੇਣਗੇ। ਸਵੇਰੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂੰਝ ਛੱਡੋ। ਕਿਉਂਕਿ ਮਕਾਨ ਪੋਚਣਾ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪੋਚੋਗੇ? ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਾਫ਼ ਕਰੋਗੇ? ਕਿਹੜਾ ਪਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਚਿੱਤ ਦੇ ਬਰਤਨ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰੇਗਾ?

ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਹਾਂ, ਮੌਨ-ਮੌਨ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਜਿੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੌਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉੱਨਾ ਉਸ ਦੇ ਚਿੱਤ ਦਾ ਬਰਤਨ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੌਨ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤ ਦੇ ਬਰਤਨ ਧੋਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲੇਕਿਨ ਅਸੀਂ ਮੌਨ ਰਹਿਣਾ ਭੁੱਲ ਗਏ ਹਾਂ । ਅਸੀਂ ਇਕਦਮ ਬੋਲੀ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਜਾਂ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨਾਲ । ਅਸੀਂ ਚੌਵੀ ਘੰਟੇ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਾਂ, ਖ਼ੁਦ ਨਾਲ ਜਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ । ਸੌਣ ਸਮੇਂ ਤਕ ਵੀ ਅਸੀਂ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਉਠਦਿਆਂ ਹੀ ਅਸੀਂ ਫਿਰ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਾਂ। ਮੌਨ ਅਸੀਂ ਭੁੱਲ ਗਏ ਹਾਂ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਖੋ ਗਈ ਹੈ ਤਾਂ ਮੌਨ ਖੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਥੇ ਮੌਨ ਖੋ ਜਾਏਗਾ, ਉਥੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਉਹ ਖੋ ਜਾਏਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੌਨ ਤੋਂ ਜਨਮਦਾ ਹੈ, ਸਾਇਲੇਂਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੌਣ ਵੇਲੇ ਘੜੀ-ਕੁ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਇਲੇਂਸ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਜਾਵੋ, ਬਿਲਕੁਲ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਉ । ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮੌਨ ਹੋ ਜਾਉ। ਸਵੇਰੇ ਉੱਠਣ ਵੇਲੇ ਸਭ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੌਨ ਹੋ ਕੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਪਏ ਰਹੋ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਠੇ। ਅਤੇ ਦਿਨ 'ਚ ਵੀ ਚੌਵੀ ਘੰਟੇ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਰਹੇ ਕਿ ਜਿਥੋਂ ਤਕ ਹੋ ਸਕੇ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਮੌਨ ਹੋਵੇ । ਜੋ ਅਤੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਬੋਲਿਆ ਜਾਵੇ । ਜੋ ਅਤੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸੋਚਿਆ ਜਾਵੇ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਮੌਨ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਤੇ ਜੇ ਕੋਈ ਚੇਤੰਨ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੋਚੇ ਤਾਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮੌਨ ਦਾ ਉਤਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਤੁਰਨ ਵੇਲੇ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਖ਼ਿਆਲ ਰੱਖੋ ਕਿ ਮੈਂ ਮੌਨ ਤੁਰਾਂ-ਪਹਿਲਾਂ ਤਕਲੀਫ਼ ਹੋਵੇਗੀ, ਜੀਵਨ-ਭਰ ਦੀ ਆਦਤ ਹੈ, ਸ਼ਾਇਦ ਅਨੇਕਾਂ ਜੀਵਨਾਂ ਦੀ ਆਦਤ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਯਾਦਪੂਰਵਕ, ਜੇ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਯਾਦ ਰੱਖੋ ਕਿ ਮੈਂ ਮੌਨ ਰਹਾਂ। ਮੌਨ ਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਬੁੱਲ੍ਹ ਬੰਦ ਰਹਿਣ। ਮੌਨ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ, ਅੰਦਰ