ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਰੁਕ ਜਾ, ਜੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਹੈ ਤਾਂ ਫਿਰ ਮਾਮਲਾ ਕਠਨ ਹੈ। ਉਸ ਯੁਵਕ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਮੈਂ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਆਇਆਂ, ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਜਾਣਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜਾਣਨਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਪਿਚਾ ਖ਼ੁਦ ਪੰਡਤ ਸਨ। ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਜਦ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੈਂ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਮੈਂ ਅਸਮਰਥ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਖੋਜ। ਮੈਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਸੱਚ ਦਾ ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਸੱਚ ਨੂੰ ਹੀ ਜਾਣਨ ਆਇਆ ਹਾਂ।

ਉਸ ਦੇ ਗੁਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਤਦ ਇਉਂ ਕਰ, ਇਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਜਿੰਨੇ ਗਊ-ਬੈਲ ਹਨ, ਉਹ ਚਾਰ ਸੌ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹਨ, ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾ, ਦੂਰ: ਅਜੇਹੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਵੀਂ, ਜਿਥੇ ਕੋਈ ਆਦਮੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਜਦ ਇਹ ਗਊ-ਬੈਲ ਹਜ਼ਾਰ ਹੋ ਜਾਣ, ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਇਹ ਹਜ਼ਾਰ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਤਦ ਤੂੰ ਮੁੜ ਆਵੀਂ। ਅਤੇ ਤਦ ਤਕ ਇਕ ਸ਼ਰਤ ਯਾਦ ਰੱਖੀਂ, ਜੋ ਵੀ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇ, ਇਹਨਾਂ ਹੀ ਗਊ-ਬੈਲਾਂ ਨਾਲ ਕਰ ਲੈਣਾ। ਕਿਸੇ ਆਦਮੀ ਨਾਲ ਨਾ ਬੋਲਣਾ, ਜੋ ਵੀ ਤੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਆਵੇ, ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਕਰ ਲੈਣਾ। ਇੰਨੇ ਦੂਰ ਚਲੇ ਜਾਣਾ ਕਿ ਕੋਈ ਆਦਮੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਜਦ ਇਹ ਹਜ਼ਾਰ ਹੋ ਜਾਣ ਤਾਂ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਆਉਣਾ।

ਉਹ ਯੁਵਕ, ਉਹਨਾਂ ਚਾਰ ਸੌ ਗਊ-ਬੈਲਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹੱਕ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ । ਦੂਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਲੈ ਗਿਆ, ਜਿਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ । ਉਥੇ ਉਹ ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਕਹਿਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਕਹਿਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਕਹਿੰਦਾ? ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਕੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ? ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਗਊ ਦੀ ਅੱਖ ਕਦੇ ਦੇਖੀ ਹੈ? ਜਦ ਤੁਹਾਡੀ ਵੀ ਅੱਖ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਮਝਣਾ ਕਿ ਕਿਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਉਸ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਖ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ੂਨਯ। ਉਹਨਾਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਦਾ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੀ ਕੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚਰਾਉਂਦਾ, ਪਾਣੀ ਪਿਆਉਂਦਾ ਅਤੇ ਇਕੱਲਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਸੌ ਜਾਂਦਾ।

ਵਰ੍ਹੇ ਆਏ ਅਤੇ ਗਏ। ਕੁਝ ਦਿਨ ਤਕ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਘਰ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਚਲਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਲੇਕਿਨ ਨਵਾਂ ਭੋਜਨ ਨਾ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਮਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਰੋਜ਼ ਨਵੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਰਿਪਲੇਸ ਹੁੰਦੀਆਂ ਤੁਰੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਮਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਵੀਆਂ ਅੰਦਰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਨਵੇਂ ਦਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਸੀ । ਗਊ-ਬੈਲ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਰਹਿਣਾ ਸੀ, ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਯਾਦ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਨਵੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਪੈਦਾ ਨਾ ਹੋਈਆਂ, ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਨਾ ਮਿਲਿਆ, ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮਰਦੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਗਊ-ਬੈਲ ਦੇ ਕੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਖ਼ੁਦ ਗਊ-ਬੈਲ ਹੋ ਗਿਆ । ਉਹ ਤਾਂ ਸੰਖਿਆ ਵੀ ਭੁੱਲ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਹਜ਼ਾਰ ਜਦ ਹੋ ਜਾਣ ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ