ਮੋੜ ਲਿਆਵੀਂ, ਲੇਕਿਨ ਉਹ ਤਾਂ ਭੁੱਲ ਹੀ ਗਿਆ। ਬੜੀ ਮਿੱਠੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਗਊਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਅਸੀਂ ਹਜ਼ਾਰ ਹੋ ਗਏ । ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਚਲ । ਇਹ ਤਾਂ ਕਾਲਪਨਿਕ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸਿਰਫ਼ ਇੰਨਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਕਦ ਗਊ-ਬੈਲ ਹਜ਼ਾਰ ਹੋ ਗਏ। ਅਤੇ ਜਦ ਗਊਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਅਸੀਂ ਹਜ਼ਾਰ ਹੋ ਗਏ ਮੁੜ ਚਲ, ਗੁਰੂ ਨੇ ਦੂਰੋਂ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਗਊ-ਬੈਲਾਂ ਦਾ ਝੁੰਡ ਆਉਂਦਾ ਸੀ । ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਦੇਖੋ, ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਇਕ-ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਇਕ ਗਊ-ਬੈਲ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਸ਼ਿੱਸ਼ ਬੋਲੇ, ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਇਕ? ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਹ ਜਿਹੜਾ ਨੌਜਵਾਨ ਹੈ? ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖੋ। ਉਹ ਹੁਣ ਆਦਮੀ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਹੁਣ ਉਹ ਆਦਮੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਤੇ ਜਦ ਉਹ ਕਰੀਬ ਆਇਆ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਬੋਲ ਮਿਲ ਗਿਆ? ਉਹ ਯੁਵਕ ਚੁੱਪ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਸਿਰਫ਼ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨ ਛੂਹਣ ਆਇਆ ਹਾਂ । ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਚਰਨ ਛੋਹੇ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਿਆ।

ਉਸ ਮੌਨ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ ਜੋ ਜਾਣਨ ਜਿਹਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਤਕ, ਜੋ ਸਤਿਗੁਰੂ ਹੈ ਉਹ ਮੌਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਅਸਤਿਗੁਰੂ ਹੈ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਤਿਗੁਰੂ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਗ੍ਰੰਥ ਖੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਤਿਗੁਰੂ ਹੈ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸਤਿਗੁਰੂ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚਾਰ ਅਲੱਗ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਤਿਗੁਰੂ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਵਿਚਾਰ ਪਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਹੋਵੇ, ਸੱਚ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਮੌਨ ਹੋ ਜਾਉ, ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਉ ਅਤੇ ਚੁੱਪੀ ਨੂੰ ਸਾਧੋ, ਮੌਨ ਨੂੰ ਸਾਧਾ। ਅਸੀਂ ਸਿਮਰਨ ਪੂਰਵਕ ਨਹੀਂ ਸਾਧਿਆ । ਇਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਸਾਧ ਸਕੇ ਹਾਂ। ਸਾਧਾਂਗੇ, ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸਾਧਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂ? ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਸਾਧਣਾ ਹੀ ਕਠਨ ਹੈ, ਮੌਨ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਸੁਭਾਅ ਹੈ । ਜੇ ਅਸੀਂ ਥੋੜ੍ਹਾ-ਜਿਹਾ ਵੀ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਝਰਨੇ ਫੁੱਟ ਪੈਣਗੇ, ਜੜ੍ਹਤਾ ਟੁੱਟ ਜਾਏਗੀ, ਵਹਿ ਜਾਏਗੀ ਅਤੇ ਚੇਤੰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਹੋ ਜਾਏਗਾ।

ਤਾਂ ਚੇਤੇ ਰੱਖਣਾ, ਜਦ ਚੇਤੰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਜੀਵਨ ਮੂਲੋਂ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਦ ਜੋ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਹੈ। ਤਦ ਕੋਈ ਡਿਸਿਪਲਿਨ, ਕੋਈ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਆਪਣੇ ਉੱਪਰ ਤੋਂ ਲੱਦਣਾ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ, ਕੋਈ ਜੀਣ-ਢੰਗ ਉੱਪਰੋਂ ਨਹੀਂ ਲੱਦਣਾ ਪੈਂਦਾ। ਤਦ ਜੋ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ੁੱਭ ਅਤੇ ਸਤਿ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚੇਤੰਨ ਦੀ ਧਾਰਾ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਨਾ ਰੋਕੋ। ਜੀਵਨ ਅਜੇਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜੜ੍ਹ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਪਏਗਾ ਕਿ ਜੀਵਨ ਦੀ ਜੜ੍ਹਤਾ ਤੁਹਾਡੇ 'ਤੇ ਅਰੋਪਤ ਨਾ ਹੋਵੇ । ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਇਕ ਧਾਰਮਕ ਆਦਮੀ ਹੋ। ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਮਾਨ, ਈਸਾਈ ਹੋਣ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਧਾਰਮਕ ਨਹੀਂ ਹੋ। ਜੜ੍ਹਤਾ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਜੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਲੜ ਰਹੇ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਧਾਰਮਕ ਹੋ। ਅਤੇ ਚੇਤੰਨ ਦੀ ਆਸ ਵਿੱਚ, ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ ਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਵਿੱਚ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਹੋ ਤਾਂ ਧਾਰਮਕ ਹੈ।