ਵਿਵੇਕ ਜਾਗ੍ਰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਦੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਧਾਰਮਕ ਲੋਕ ਲਾਚਾਰ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਜ਼ੁਲਮ, ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਨਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਜੋ ਗੱਲਾਂ ਤੁਸੀਂ ਭਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਜੀਵਨ-ਭਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਮੁੜ-ਗੁੰਜਾਉਂਦੇ ਰਹਿਣਗੇ ਅਤੇ ਇਸ ਭਰਮ ਵਿਚ ਰਹਿਣਗੇ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਹੋ ਗਿਆ । ਜਦਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕੁੱਝ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ ਸਿੱਖ ਲਏ ਹਨ।

ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਸਿੱਖੇ ਹੋਏ ਹੋਣਗੇ। ਖ਼ਿਆਲ ਕਰਕੇ ਦੇਖਣਾ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਸਿਖਾਏ ਹੋਏ ਸ਼ਬਦ ਹਨ ਜਾਂ ਇਹ ਆਪਣਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੇ ਅਜੇਹਾ ਜਾਣ ਪਵੇ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਿਖਾਏ ਹੋਵੇ ਸ਼ਬਦ ਹਨ ਤਾਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨਾ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਭੁੱਲ ਜਾਣਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਕੋਈ ਸੱਚ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਸਕੇ, ਸੱਚ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਜਾਣਿਆ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਣਾ ਅਟਲ ਅਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਸੱਚ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਉਸ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਜੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਹੈ, ਜੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਉ। ਉਹ ਕਚਰੇ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਨੂੰ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਤੇ ਮਨ ਜੇ ਸਾਰੇ ਕਚਰੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਸਿਖਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਸਾਡਾ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਜੋ ਸਿਖਾਇਆ। ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਕਦੇ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਜੋ ਬਾਹਰੋਂ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਜੇ ਗਿਆਨ ਸਾਡਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਜੇ ਉਹ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਲੁਕੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬਾਹਰ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਪਾਈ ਜਾਏਗੀ, ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਆਏਗੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਆਉਣ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਭ, ਜੋ ਬਾਹਰੋਂ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਰੁਕਾਵਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਤਾਂ ਹੋਜ਼ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਭਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਉੱਪਰ ਤੋਂ, ਉਹ ਵੀ ਪਾਣੀ ਹੈ। ਪੰਡਤ ਦੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਜੋ ਗਿਆਨ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੌਜ਼ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਕ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਜਲ-ਸੋਮੇ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਪਾਣੀ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਗਿਆਨੀ ਦਾ ਜੋ ਗਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਖੂਹ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਉੱਪਰ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਮਿੱਟੀ, ਕੰਕਰ, ਪੱਥਰ ਬਾਹਰ ਕੱਢੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਪਾਣੀ ਹੇਠਾਂ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਪੰਡਤ ਦਾ ਜੋ ਗਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਉੱਪਰੋਂ ਪਾਣੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੱਢਿਆ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ।

ਤਾਂ ਜਿਹੜਾ ਗਿਆਨ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਪਰ ਤੋਂ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਹੌਜ਼ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆ ਕੇ ਅੰਦਰ ਭਰ ਜਾਏਗਾ। ਉਹ ਕੋਈ ਅਸਲੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਜਲ-ਸੋਮੇ ਨਹੀਂ ਉਸ ਨਾਲ ਖੁਲ੍ਹਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਪਾਣੀ ਜਲਦੀ ਗੰਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ