ਆਉਣਾ । ਉਸ ਆਦਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਦਿਨ 'ਚ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਵਾਂ, ਲੇਕਿਨ ਉਥੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਉਹ ਮੰਦਰ ਇਕ ਸਾਧੂ ਦਾ ਸੀ । ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ । ਉਹ ਸਾਧੂ ਅੰਤਮ ਸੌਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ । ਉਸ ਦੀ ਅੰਗੀਠੀ ਦੀ ਅੱਗ ਵੀ ਬੁੱਝ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਸੀ । ਉਸ ਆਦਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਮਹਾਰਾਜ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਪਾਪੀ ਹਾਂ। ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਤੂੰ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੂੰ ਪਾਪੀ ਹੈਂ? ਜ਼ਰੂਰ ਕਿਸੇ ਪੰਡਤ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਤੂੰ ਪਾਪੀ ਹੈਂ । ਕਿਉਂਕਿ ਪੰਡਤ ਦਾ ਇਕ ਹੀ ਕੰਮ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਏ ਕਿ ਉਹ ਪਾਪੀ ਹਨ। ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਾ ਦੇਣਾ ਕਿ ਤੂੰ ਪਾਪੀ ਹੈਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਾਪੀ ਹੋਣ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਗਿਆਨੀ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੋ, ਪੰਡਤ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਪਾਪੀ ਹੋ। ਗਿਆਨੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਲੁਕਿਆ ਹੈ, ਪੰਡਤ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਪਾਪ ਹੀ ਪਾਪ ਹੈ।

ਉਸ ਸਾਧੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਜ਼ਰੂਰ ਕਿਸੇ ਪੰਡਤ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਮਿਲਣਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੂੰ ਪਾਪੀ ਹੈਂ? ਮੈਂ ਤਾਂ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈਂ। ਉਸ ਆਦਮੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੇਠਾਂ ਝੁਕੀਆਂ ਸਨ, ਉਸ ਨੇ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕੀਆਂ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਦਫ਼ਾ ਕੋਈ ਆਦਮੀ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਤੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈਂ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਲੇਕਿਨ ਮੈਂ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਸੰਪਤੀ ਉੱਤੇ ਬੁਰੀ ਨਿਗਾਹ ਪਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਰੋਧ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਤਕ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।

ਉਸ ਸਾਧੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੂੰ ਪਾਗਲ ਹੈਂ ਕਿ ਤੂੰ ਪਾਪ-ਪਾਪ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਤਰਫ਼ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਦੇਖ ਅਤੇ ਪਾਪ ਗ਼ਾਇਬ ਹੋ ਜਾਏਗਾ। ਪਾਪ ਇਸ ਲਈ ਹੈ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਤਰਫ਼ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਤਰਫ਼ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੋਣ-ਭਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਪਾਪੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਬੈਠ। ਉਹ ਆਦਮੀ ਜੋ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਪਾਪੀ ਹਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਬੈਠ । ਉਸ ਪਾਪੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਲੇਕਿਨ ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਕੋਈ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਸਭ ਪਾਪ ਹੀ ਪਾਪ ਦਿਖਾਈ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਗੀਠੀ ਪਈ ਸੀ, ਅੱਗ ਬੁੱਝਣ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸੀ, ਸਰਦ ਰਾਤ ਸੀ। ਉਸ ਸਾਧੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਦੇਖ ਰਾਤ ਬਹੁਤ ਠੰਡੀ ਹੈ। । ਸ਼ਾਇਦ ਅੰਗੀਠੀ ਵਿੱਚ ਇਕ-ਅੱਧਾ ਅੰਗਿਆਰਾ ਹੋਵੇ । ਜ਼ਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਖੁਰਚ । ਉਸ ਆਦਮੀ ਨੇ ਦੇਖਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਸਭ ਰਾਖ਼-ਹੀ-ਰਾਖ਼ ਹੈ।

ਉਹ ਸਾਧੂ ਹੱਸਣ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਤੇਰੇ ਦੇਖਣ 'ਚ ਗਲਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਖ਼ ਨੂੰ ਖੁਰਚਿਆ, ਇਕ ਛੋਟੇ-ਜਿਹੇ ਅੰਗਿਆਰੇ ਨੂੰ ਕੱਢਿਆ, ਫੂਕਰ ( ਮਾਰੀ ਤੇ ਚਮਕਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਦੇਖ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੰਨੀ ਹੀ ਅੱਗ ਹੈ ਜਿੰਨੀ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਕ ਬੂੰਦ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਸਾਗਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕ ਅਗਨੀ ਦੀ ਚਿਣਗਾਰੀ ਵਿੱਚ