ਕਿਹਾ, ਇਕ ਛੋਟੇ-ਜਿਹੇ ਦੀਵੇ ਨੇ ਇੰਨੇ ਵੱਡੇ ਚੰਦ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਰੋਕੀ ਰੱਖਿਆ।

ਅਸੀਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਦੀਵੇ ਜਗਾਏ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਹੰਕਾਰ ਦੇ, ਮੈਂ ਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਚੰਦ ਬਾਹਰ ਹੀ ਖੜਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਧੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ, ਫੂਕ ਮਾਰੋ ਤੇ ਬੁਝਾ ਦਿਉ ਇਸ ਦੀਵੇ ਨੂੰ, ਹੋ ਜਾਣ ਦਿਉ ਹਨੇਰਾ। ਮਿਟਾ ਦਿਉ ਇਹ ਜੋਤ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਹੈ ਮੈਂ। ਅਤੇ ਨਾਲ-ਦੀ-ਨਾਲ ਚਾਰ-ਚੁਫੇਰੇ ਤੋਂ ਉਹ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਤਰਫ਼ ਤੋਂ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਜੋ ਸਾਡੇ ਇਸ ਛੋਟੇ-ਜਿਹੇ ਹੰਕਾਰ ਨੇ, ਮੈਂ ਨੇ, ਰੋਕ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਮਾਧੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੜਾਅ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਹੇ—ਹਨੇਰਾ, ਇਕੱਲਾ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਮਿਟ ਜਾਣਾ। ਬੁਝ ਜਾਵੇ ਦੀਵਾ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪਰਮਾਤਮਾ ਉਸੇ ਵਕਤ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਹਿਲਾ ਪੜਾਅ ਹੈ ਹਨੇਰਾ। ਜੇ ਕੋਈ ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਨੂੰ ਹੀ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਹੋ ਜਾਵੇ । ਜੇ ਕੋਈ ਪੂਰੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਡੁੱਬ ਜਾਵੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਾਂ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਮਿਟ ਜਾਵੇ ਹਨੇਰਾ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਵੇ । ਪਹਿਲਾ ਪੜਾਅ ਵੀ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਹੋ ਜਾਵੇ । ਲੇਕਿਨ ਉਹ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਪਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਦੂਜਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਵੀ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਕਿ ਸੱਚਮੁਚ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਗਿਆਤ ਹੋ ਜਾਵੇ ਕਿ ਮੈਂ ਬਿਲਕੁਲ ਇਕੱਲਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਏਗਾ ਜੋ ਸਦਾ ਤੋਂ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਤੀਜਾ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਮਿਟ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਜੇ ਮੈਂ ਮਿਟ ਜਾਵਾਂ ਪੂਰਾ, ਤਾਂ ਹੁਣੇ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਉਹ ਜਿਸ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਹੈ। ਉਹ ਖ਼ੁਸ਼ੀ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਹੀ ਤਾਂ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੀ, ਮੈਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਮਿਲੇਗੀ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਰੌਸ਼ਨੀ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਪਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਹੀ ਤਾਂ ਟਿਮਕਦਾ ਦੀਵਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਿ ਵੱਡੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਸੁਰ, ਉਹ ਸੰਗੀਤ, ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਸੁਣਾਈ ਨਹੀਂ ਪਿਆ, ਹੁਣੇ ਸੁਣਾਈ ਪੈ ਜਾਵੇ, ਲੇਕਿਨ ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਧੁਨ ਬਹੁਤ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਲੀਨ ਹਾਂ । ਉਸੇ ਅੰਦਰ ਮੈਂ ਅਤੇ ਮੈਂ ਅਤੇ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦੇ ਤੁਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ।

ਕਬੀਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਖਿਆ ਸੀ ਇਕ ਬੱਕਰਾ ਜੋ ਮੈਂ, ਮੈਂ, ਮੈਂ, ਵਿਚ ਜੀਵੀ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਫਿਰ ਮਰ ਗਿਆ ਉਹ ਬੱਕਰਾ । ਉਸ ਦੀ ਚਮੜੀ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਨੇ ਤਾਨਪੂਰੇ ਦੇ ਤਾਰ ਬਣਾ ਲਏ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਰਾਹ ਤੋਂ ਲੰਘਦਾ ਸੀ ਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਤਾਨਪੂਰੇ ਉੱਤੇ ਅਜਿਹਾ ਸੰਗੀਤ ਸੁਣਿਆ, ਜੋ ਮੈਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ । ਤਾਂ ਮੈਂ ਰੋਕਿਆ ਉਸ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਿਥੋਂ ਮਿਲਿਐ ਇਹ ਤਾਨਪੂਰਾ? ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਦੇਖਿਆ ਨਹੀਂ, ਇਕ ਬੱਕਰਾ ਸੀ ਇਥੇ ਜੋ ਮੈਂ, ਮੈਂ, ਮੈਂ ਕਰੀ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਉਹੀ ਹੈ, ਮਰ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਤਾਨਪੂਰੇ ਦਾ ਤਾਰ ਹੋ ਗਿਆ । ਹੁਣ ਬੜਾ ਸੰਗੀਤ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ । ਲੇਕਿਨ ਜਦ ਤਕ ਮੈਂ, ਮੈਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਤਦ ਤਕ ਸੰਗੀਤ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ।

ਉਹ ਮੈਂ, ਮੈਂ ਅੰਦਰ ਅਸੀਂ ਕਹੀ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਵੀਣਾ ਨਹੀਂ ਬਣ ਪਾਂਦੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਕਿ ਉਸ ਵਿਚ ਉਹ ਸੰਗੀਤ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਵੇ । ਲੇਕਿਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।