ਹੈ... ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ... ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ....
ਹਨੇਰਾ ਹੀ... ਹਨੇਰਾ ਹੈ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਹਨੇਰਾ ਹੈ... ਅਨੰਤ ਹਨੇਰਾ ਹੈ... ਅਤੇ ਮਨ, ਅਤੇ ਮਨ... ਬਿਲਕੁਲ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ... ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ... ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ... ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ...
ਹੁਣ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਲਵੋ... ਜਿਹੋ-ਜਿਹੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਉਹੋ-ਜਿਹੀ ਹੀ ਬਾਹਰ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਪਏਗੀ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹੋ ਬਾਹਰ ਵੀ ਸਭ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ... ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਲਵੋ ।
ਫਿਰ ਦੂਜਾ ਪੜਾਅ ਸਮਝੋ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਲਈ ਬੈਠੋ।
ਸਮਾਧੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪੜਾਅ ਹੈ, ਇਕੱਲੇ ਹੋਣ ਦਾ ਬੋਧ। ਇਕੱਲੇ ਹੋਣ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੁੰਦਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਗਰੀਬ ਮਾਲੀ ਦੇ ਘਰ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਫੁੱਲ ਖਿੜੇ ਹਨ। ਸਮਰਾਟ ਤਕ ਖ਼ਬਰ ਪਹੁੰਚ ਗਈ... ਸਮਰਾਟ ਵੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਮੈਂ ਵੀ ਆਵਾਂਗਾ ਕਲ੍ਹ ਸਵੇਰੇ, ਜਦ ਸੂਰਜ ਉੱਗੇਗਾ--ਤੇਰੀ ਬਗੀਚੀ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ ਦੇਖਣ ਮੈਂ ਵੀ ਆਉਣਾ ਹੈ। ਮਾਲੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਸਵਾਗਤ ਹੈ ਤੁਹਾਡਾ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਸਮਰਾਟ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਵਜ਼ੀਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਫੁੱਲ ਖਿੜੇ ਹਨ। ਲੇਕਿਨ ਜਦ ਸਮਰਾਟ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਦ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਸਾਰੇ ਬਗ਼ੀਚੇ ਵਿੱਚ ਬਸ ਇਕ ਡੰਡੀ ਉੱਤੇ ਇਕ ਹੀ ਫੁੱਲ ਸੀ। ਸਮਰਾਟ ਨੇ ਮਾਲੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ 'ਸੀ. ਮੈਂ ਤਾਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਫੁੱਲ ਖਿੜੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਭ ਫੁੱਲ ਕਿਥੇ ਹਨ?
ਉਹ ਮਾਲੀ ਹੱਸਣ ਲੱਗਾ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਸੁਹੱਪਣ ਕਿਥੇ? ਇਕ ਨੂੰ ਹੀ ਬਚਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਕਿ ਇਕੱਲੇ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਸੁਹੱਪਣ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਉਹ ਸਮਰਾਟ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ। ਲੇਕਿਨ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਉਹ ਮਾਲੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਮਾਲੀ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਹੋਣਾ, ਉਹ ਆਦਮੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਮਾਲੀ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ।
ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਜੋ ਵੀ ਸੁੰਦਰ ਹੈ, ਉਹ ਇਕੱਲੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖਿੜਦਾ ਹੈ, ਫੁਲਦਾ ਹੈ, ਮਹਿਕਦਾ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਉਹ ਇਕੱਲੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਭੀੜ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਮਹਾਨ ਨੂੰ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਨਾ ਕੋਈ ਗੀਤ, ਨਾ ਕੋਈ ਸੁਹੱਪਣ, ਨਾ ਕੋਈ ਸੱਚ, ਨਾ ਕੋਈ ਸਮਾਧੀ, ਨਹੀਂ, ਭੀੜ ਨੇ ਕੁੱਝ ਵੀ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ । ਜੋ ਵੀ ਜਨਮਿਆ ਹੈ, ਇਕਾਂਤ, ਇਕੱਲੇ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਹੈ । ਲੇਕਿਨ ਅਸੀਂ ਇਕੱਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ ਸਦਾ ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਘਿਰੇ ਹਾਂ-ਜਾਂ ਬਾਹਰ ਦੀ ਭੀੜ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹਾਂ, ਜਾਂ ਅੰਦਰ ਦੀ ਭੀੜ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹਾਂ। ਭੀੜ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਛੁੱਟਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਛਿਨ-ਭਰ ਨੂੰ ਇਕੱਲੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ।
ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਚੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਹੀ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬਾਹਰ ਦੀ ਭੀੜ ਤੋਂ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਅੰਦਰ ਦੀ
