13.

ਇਕੱਲਤਾ-ਭਾਵ

ਇਕ ਫ਼ਕੀਰ ਦੇ ਕੋਲ ਤਿੰਨ ਯੁਵਕ ਆਏ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੇ ਲਈ, ਆਪਣੇ- ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੇ ਲਈ। ਉਸ ਫ਼ਕੀਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਨਿਕਲੋ, ਇਕ ਛੋਟਾ-ਜਿਹਾ ਕੰਮ ਕਰ ਲਿਆਉ। ਉਸ ਨੇ ਇਕ-ਇਕ ਕਬੂਤਰ ਉਹਨਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਯੁਵਕਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਜੇਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ਜਾ ਕੇ ਕਬੂਤਰ ਦੀ ਗਰਦਨ ਮਰੋੜ ਦੇਣਾ, ਜਿਥੇ ਕੋਈ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਪਹਿਲਾ ਯੁਵਕ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਗਿਆ । ਦੁਪਹਿਰ ਸੀ, ਰਸਤਾ ਸੁਨਸਾਨ ਸੀ । ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੇ ਸਨ। ਦੇਖਿਆ, ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਗਰਦਨ ਮਰੋੜ ਕੇ ਅੰਦਰ ਆ ਕੇ ਫ਼ਕੀਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ । ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਸਤਾ ਸੁਨਸਾਨ ਹੈ, ਲੋਕ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੇ ਹਨ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਯੁਵਕ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, ਕਿ ਜੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਗਰਦਨ ਮਰੋੜਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਆ ਨਿਕਲੇ, ਕੋਈ ਖਿੜਕੀ ਵਿਚੋਂ ਦੀ ਝਾਕ ਲਵੇ, ਉਹ ਇਕ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਲੇਕਿਨ ਅਜੇ ਦਿਨ ਸੀ । ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਰਾਤ ਤਕ ਰੁੱਕ ਜਾਵਾਂ, ਪਤਾ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਇਕਦਮ ਨਾਲ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਵੇ । ਜਿਥੇ ਮੈਂ ਆ ਸਕਿਆ ਹਾਂ ਉਥੇ ਕੋਈ ਦੂਜਾ ਵੀ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਉਸ ਨੇ ਰਾਤ ਤਕ ਉਡੀਕ ਕੀਤੀ, ਜਦ ਹਨੇਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਗਰਦਨ ਮਰੋੜੀ ਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਦਿੱਤਾ।

ਤੀਜੇ ਯੁਵਕ ਨੂੰ ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨ ਹੋ ਗਏ, ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮੁੜਿਆ, ਅਜੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮੁੜਿਆ। ਦੋਹਾਂ ਯੁਵਕਾਂ ਨੂੰ ਭਾਲਣ ਭੇਜਿਆ। ਉਹ ਕਿਤੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਲਿਆਏ। ਉਹ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਹ ਹਨੇਰੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਨੇਰੀ ਰਾਤ, ਗਹਿਰੇ ਤੋਂ ਗਹਿਰੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ-ਕੁਝ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਚੰਦ-ਤਾਰੇ ਦੇਖ ਰਹੇ ਸਨ। ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, ਹੇਠਾਂ ਇਕ ਤਹਿਖ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚ ਚਲਿਆ ਜਾਵਾਂ । ਇਕ ਤਹਿਖ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚ ਗਿਆ । ਉਥੇ ਚੰਦ-ਤਾਰੇ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਲੇਕਿਨ ਜਦ ਬਹੁਤ ਗਹਿਰੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕਬੂਤਰ ਦੀ ਗਰਦਨ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖਿਆ ਤਾਂ ਕਬੂਤਰ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਅੱਖਾਂ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਕਬੂਤਰ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਲੇਕਿਨ ਉਸ ਨੂੰ ਖ਼ਿਆਲ ਆਇਆ ਕਿ ਮੈਂ ਤਾਂ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਕੋਈ ਵੀ ਨਾ ਦੇਖਦਾ ਹੋਵੇ। ਤਦ ਉਹ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਜਦ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ