ਲਿਆਏ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਕਬੂਤਰ ਵਾਪਸ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਕਿੰਨੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਚਲਿਆ ਜਾਵਾਂ, ਕੋਈ ਨਾ ਦੇਖੇ, ਘੱਟ-ਤੋਂ- ਘੱਟ ਮੈਂ ਤਾਂ ਦੇਖਾਂ, ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਕੋਈ ਨਾ ਦੇਖਦਾ ਹੋਵੇ । ਉਸ ਗੁਰੂ ਨੇ ਦੋ ਯੁਵਕਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਵਿਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਜਾਉ । ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤੀ ਗਹਿਰੀ ਖੋਜ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੋਗੇ 1 ਤੀਜੇ ਯੁਵਕ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਹੁਤ ਗਹਿਰੇ ਅਨੁਭਵ 'ਤੇ ਉਹ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ ਕਿ ਗਹਿਰੇ ਤੋਂ ਗਹਿਰੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ।

ਸਮਾਧੀ ਦਾ ਵੀ ਪਹਿਲਾ ਪੜਾਅ ਹੈ ਜਿਥੇ ਹਨੇਰਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਤਰਫ਼ ਹਨੇਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਦਾ ਉਪਾਅ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਚੇਤਨਾ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਤਾਂ ਰਾਤ ਅਸੀਂ ਸੌਂਦੇ ਹਾਂ। ਜੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਦੇ ਲਈ ਮਾਰਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਨੇਰਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਚੇਤਨਾ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰਗ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇੱਕੋ-ਇਕ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਡਾ ਭੈ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ। ਹਨੇਰਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਸੌ ਜਾਵਾਂਗੇ। ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਜਿਉਂ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਪੁਰਾਣੀ ਦੁਨੀਆਂ ਸ਼ਾਮ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਸੌਂ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹੁਣ ਨਵੀਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਕੋਲ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵੀ ਦਿਨ ਬਣਾ ਲਵੇ। ਤਾਂ ਹੁਣ ਦੋ ਵਜੇ ਤਕ ਦਿਨ ਚੱਲੇਗਾ। ਬਹੁਤ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਕਿ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਰਾਤ ਖ਼ਤਮ ਹੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੂਰ ਕਰ ਲਈਏ। ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਸਾਨੂੰ ਸੌਣ ਦੇ ਸਿਵਾਇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੁੱਝਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ। ਲੇਕਿਨ ਕਾਸ਼ ! ਅਸੀਂ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਜਾਗ ਸਕੀਏ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।

ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਮਿਨਟ ਅਸੀਂ ਗਹਿਰੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਾਂਗੇ। ਇਕ ਹੀ ਭਾਵ ਰਹਿ ਜਾਵੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਿ ਹਨੇਰਾ ਹੈ, ਹਨੇਰਾ ਹੈ, ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਹਨੇਰਾ ਹੈ। ਸਭ ਤਰਫ਼ ਹਨੇਰਾ ਘਿਰ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਉਹ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ, ਡੁੱਬ ਗਏ। ਪੂਰਨ ਅੰਧਕਾਰ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਹਾਂ। ਅਤੇ ਅੰਧਕਾਰ ਹੈ। ਤਾਂ ਪੰਜ ਮਿਨਟ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨੂੰ ਕਰਾਂਗੇ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਦੂਜਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ, ਫਿਰ ਤੀਜਾ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਅਸੀਂ ਧਿਆਨ ਦੇ ਲਈ, ਸਮਾਧੀ ਦੇ ਲਈ ਬੈਠਾਂਗੇ।

ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੇ-ਥੋੜ੍ਹੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ’ਤੇ ਹਟ ਜਾਉ। ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ, ਵਿਛਾਈ ਦੀ, ਜੇ ਹੇਠਾਂ ਵੀ ਬੈਠ ਜਾਉਗੇ, ਤਾਂ ਉੱਨਾ ਹਰਜ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿੰਨਾ ਕੋਈ ਛੂੰਹਦਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਵੀ ਨਾ ਰੱਖਣਾ ਕਿ ਦੂਜਾ ਹਟ ਜਾਵੇ, ਦੂਜਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹਟੇਗਾ। ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਹਟਣਾ ਪਏਗਾ। ਤਾਂ ਹਟ ਜਾਉ, ਚਾਹੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ