ਪੈਂਦਾ ਹੈ... ਬਸ ਹਨੇਰਾ ਹੀ ਹਨੇਰਾ ਜਾਣ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਡਰੋ ਨਹੀਂ ਛੱਡ ਦਿਉ, ਬਿਲਕੁਲ ਛੱਡ ਦਿਉ... ਹਨੇਰਾ ਹੀ ਹਨੇਰਾ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਤੇ ਮਨ ਇਕਦਮ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਏਗਾ... ਹਨੇਰਾ ਪਰਮ ਸ਼ਾਂਤੀਦਾਈ ਹੈ। ਮਨ ਦਾ ਕਣ-ਕਣ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਏਗਾ... ਦਿਮਾਗ਼ ਦਾ ਕੋਨਾ-ਕੋਨਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਏਗਾ... ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਉ... ਹਨੇਰਾ ਹੀ ਹਨੇਰਾ ਹੈ।

ਹਨੇਰਾ ਹੀ ਹਨੇਰਾ ਹੈ... ਹਨੇਰਾ ਹੀ ਹਨੇਰਾ ਹੈ ਮਨ ਬਿਲਕੁਲ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ । ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ... ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਨੇਰਾ ਹੀ ਹਨੇਰਾ ਹੈ... ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਹਨੇਰਾ ਹੈ... ਮੈਂ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਹਨੇਰਾ ਹੈ । ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੁੱਝਦਾ… ਕੋਈ ਹੋਰ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ... ਹਨੇਰਾ ਹੈ... ਹਨੇਰਾ...

ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ... ਮਨ ਬਿਲਕੁਲ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।

ਹੁਣ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹੋ। ਬਾਹਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਂਤੀ ਜਾਣ ਪਏਗੀ। ਹੌਲੀ- ਹੌਲੀ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹਣਾ, ਫਿਰ ਦੂਜਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸਮਝਣਾ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਜ ਮਿਨਟ ਦੇ ਲਈ ਕਰਨਾ।

ਸਮਾਧੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੌੜੀ ਹੈ, ਹਨੇਰੇ ਦਾ ਬੌਧ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹੋ। ਬਾਹਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਂਤੀ ਜਾਣ ਪਏਗੀ । ਹੁਣ ਦੂਜਾ ਪੜਾਅ ਸਮਝ ਲਵੋ-ਫਿਰ ਪੰਜ ਮਿਨਟ ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਰਾਂਗੇ।

ਜਦ ਕੋਈ ਮਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਗਹਿਰੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਚਾਰ-ਚੁਫੇਰਿਓਂ ਘਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੌਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਵਿਚ ਹਨੇਰਾ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ । ਉਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਜੋ ਦਿਖਾਈ ਪੈਂਦਾ ਸੀ, ਖੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੰਬੰਧੀ, ਮਿੱਤਰ, ਆਪਣੇ-ਪਰਾਏ, ਉਹ ਜਿਹੜੇ ਚਾਰ-ਚੁਫੇਰੇ ਸਨ, ਸਭ ਖੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਨੇਰੇ ਦਾ ਪਰਦਾ ਚਾਰੇ-ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਅਸੀਂ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਇੰਨਾ ਡਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਉਸ ਡਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ। ਕਾਸ਼ ! ਅਸੀਂ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰ ਸਕੀਏ, ਤਾਂ ਮੌਤ ਵਿੱਚ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਾ ਰਹਿ ਜਾਵੇ 1 ਅਤੇ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖਣਾ ਪਏਗਾ। ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਗਲਵੱਕੜੀ ਪਾਉਣੀ ਸਿੱਖਣੀ ਪਵੇ 1 ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਦਿਖਾਉਣੀ ਪਵੇ । ਇਸ ਲਈ ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਮਿਨਟ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚਾਰ-ਚੁਫੇਰੇ ਘਿਰਿਆ ਅਸੀਂ ਦੇਖਿਆ।

ਹੁਣ ਦੂਜੀ ਗੱਲ ਸਮਝ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮੌਤ ਦਾ, ਜਾਂ ਸਮਾਧੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪੜਾਅ ਹੈ, ਇਕੱਲੇਪਣ ਦਾ ਬੋਧ—ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹਾਂ। ਮੌਤ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਘਿਰਦਿਆਂ ਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹਾਂ। ਕੋਈ ਵੀ ਮੇਰਾ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਵੀ ਸੰਗੀ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਵੀ ਸਾਥੀ ਨਹੀਂ । ਲੇਕਿਨ ਜੀਵਨ-ਭਰ ਅਸੀਂ ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜੀਂਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਹਨ ਮੇਰੇ-ਮਿੱਤਰ ਹਨ, ਸੰਬੰਧੀ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਹਨ। ਇਕੱਲਾ ਹਾਂ, ਇਸ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਜੇ ਖ਼ਿਆਲ ਆਏ ਵੀ ਤਾਂ