ਅਤੇ ਇਕੱਲੇ ਹੋਣ ਦਾ ਸੁਹੱਪਣ ਨਿਆਰਾ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕੋਈ ਸਮਾਜ ਤੋਂ ਭੱਜ ਜਾਵੇ । ਸਮਾਜ ਤੋਂ ਜੋ ਲੋਕ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਇਕੱਲੇ ਨਹੀਂ ਹਨ. ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜਦੇ ਹਨ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜੰਗਲ-ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਤੁਹਾਡੀ ਯਾਦ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਭੁੱਲ ਸਕਦੇ, ਤਾਂ ਇਥੇ ਹੀ ਭੁੱਲ ਸਕਦੇ ਸਨ । ਜੰਗਲ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਕੱਲੇ ਹੋਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਭੱਜ ਜਾਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਕੱਲੇ ਹੋਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਸ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹਾਂ। ਇਕੱਲਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਇਕੱਲਾ ਹਾਂ, ਇਕੱਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ । ਸਾਥੀ ਹਨ, ਸੰਗੀ ਹਨ, ਰਸਤੇ 'ਤੇ, ਰਾਹੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਮਿੱਤਰ ਹਨ। ਸਾਥ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਅਸੀਂ ਹਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਾ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੇ। ਸਾਥ ਹੋਣਾ ਬੁਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਇੰਨਾ ਸਾਥ ਹੋ ਜਾਣਾ ਕਿ ਆਪਣੇ ਹੋਣ ਦਾ ਬੋਧ ਹੀ ਮਿਟ ਜਾਵੇ, ਮਹਿੰਗਾ ਹੈ। ਸਾਥ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਵੇ, ਪਤਨੀ ਹੋਵੇ, ਪਤੀ ਹੋਵੇ, ਬੇਟੇ ਹੋਣ, ਮਿੱਤਰ ਹੋਣ, ਸਮਾਜ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਸਵਾਲ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਸਭ ਦੇ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਇਕੱਲਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕੇ, ਪਛਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਕੱਲੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹੈ! ਅਤੇ ਜੇ ਇਕੱਲੇ ਹੋਣ ਦੀ ਕਲਾ ਪਤਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਕੱਲੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹੋ।

ਦੂਜਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੈ ਇਕੱਲੇ ਹੋਣ ਦਾ—ਜਿਵੇਂ ਹੁਣੇ ਅਸੀਂ ਹਨੇਰੇ ਦਾ ਭਾਵ ਲਿਆ। ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਸੀਂ ਹਨੇਰੇ ਦਾ ਭਾਵ ਕਰਾਂਗੇ, ਇਕ ਮਿਨਟ । ਜਦ ਹਨੇਰਾ ਘਿਰ ਜਾਏਗਾ ਤਦ ਅਸੀਂ ਦੂਜਾ ਭਾਵ ਕਰਾਂਗੇ ਕਿ ਮੈਂ ਬਿਲਕੁਲ ਇਕੱਲਾ ਹਾਂ. ਇਕੱਲਾ ਹਾਂ, ਇਕਦਮ ਇਕੱਲਾ ਹਾਂ, ਕੋਈ ਵੀ ਸਾਥੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕੋਈ ਵੀ ਸੰਗੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕੋਈ ਮਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕੋਈ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਬਿਲਕੁਲ ਇਕੱਲਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਇਕੱਲੇ ਹੋਣ ਦਾ ਭਾਵ ਜਿੰਨਾ ਗਹਿਰਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਉੱਨਾ ਹੀ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਨੇੜੇ ਆਵਾਂਗਾ। ਜਦ ਤਕ ਮੈਂ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਖੋਜ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਤਦ ਤਕ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਤੋਂ ਦੂਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸਮਾਧੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪੜਾਅ-ਮੌਤ ਦਾ ਵੀ ਦੂਜਾ ਪੜਾਅ ਹੈ, ਇਕੱਲੇਪਣ ਦਾ ਬੋਧ।

ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰੀਏ। ਦੂਜੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੇ ਲਈ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਛੱਡ ਕੇ ਬੈਠਣਾ। ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਲਵੋ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਛੱਡ ਦਿਉ-ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈਆਂ... ਸਰੀਰ ਢਿੱਲਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ... ਘਣੇ ਨ੍ਹੇਰੇ ਵਿੱਚ ਚਾਰ-ਚੁਫੇਰੇ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਅਨੁਭਵ ਕਰੋ... ਨ੍ਹੇਰਾ ਹੈ... ਚਾਰ-ਚੁਫੇਰੇ ਨ੍ਹੇਰਾ ਹੈ.. ਕੋਈ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ, ਕੁਝ ਸੁੱਝਦਾ ਨਹੀਂ... । ਬਸ ਅੰਧਕਾਰ ਹੀ ਅੰਧਕਾਰ ਹੈ ਛੱਡ ਦਿਉ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ...

ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹਾਂ... ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹਾਂ... ਮੈਂ ਬਿਲਕੁਲ ਇਕੱਲਾ ਹਾਂ... ਇਕੱਲਾ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਇਕੱਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹਾਂ... ਪੰਜ ਮਿਨਟ ਦੇ ਲਈ ਇਸ ਭਾਵ ਵਿੱਚ, ਗਹਿਰੇ ਤੋਂ ਗਹਿਰੇ 'ਚ ਉਤਰ ਜਾਉ ਕਿ ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹਾਂ... ਮੈਂ