ਅਤੇ ਮਰ ਗਿਆ, ਯਾਨੀ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਹੱਥ-ਪੈਰ ਢਿੱਲੇ ਛੱਡ ਕੇ ਪੈ ਰਿਹਾ। ਗੁਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ, ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ, ਲੇਕਿਨ, ਘੱਟ-ਤੋਂ-ਘੱਟ, ਇਕ ਅੱਖ ਖੋਲ੍ਹ ਤਾਂ ਉਸ ਯੁਵਕ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਸਮਾਧੀ ਵਿਚ ਇਕ ਅੱਖ ਖੋਲ੍ਹ ਲਈਏ । ਪਰ ਇਕ ਅੱਖ ਖੁੱਲ੍ਹਦੀ ਨਹੀਂ। ਇਕ ਖੋਲ੍ਹ ਲਈ ਤਾਂ ਦੋਵੇਂ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਈਆਂ। ਉਸ ਗੁਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਉਠ, ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾ। ਕਿਸ ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਕਿਤੇ ਮੁਰਦਾ ਆਦਮੀ ਅੱਖ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ? ਜੇ ਮਰ ਹੀ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਮਰ ਹੀ ਜਾਣਾ ਸੀ, ਅੱਖ ਕਿਉਂ ਖੋਲ੍ਹੀ? ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਆਦਮੀ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

ਤੀਜਾ ਜੋ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਮਰ ਗਏ, ਉਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਫਿਰ ਪੰਜ ਮਿਨਟ ਤੁਸੀਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਡਿੱਗੇ ਤਾਂ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇ, ਝੁਕੇ ਤਾਂ ਝੁਕ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਹੋਵੇ, ਹੋਵੇ। ਜੇ ਬਾਹਰ ਕੋਈ ਅਵਾਜ਼ ਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਸੜਕ 'ਤੇ ਕਾਰ ਲੰਘ ਰਹੀ ਹੈ, ਸੁਣਾਈ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ, ਸੁਣਦੇ ਰਹਿਣਾ। ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਆਦਮੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਕਿ ਕਾਰ ਨੂੰ ਅਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਆਦਮੀ ਕੀ ਕਰੇਗਾ? ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਆਦਮੀ ਪਿਆ ਰਹੇਗਾ। ਜੋ ਸੁਣਾਈ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸੁਣਾਈ ਪਏਗਾ, ਨਹੀਂ ਸੁਣਾਈ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਚੀਜ਼ਾਂ ਜੇਹੀਆਂ ਹਨ, ਉਹੋ ਜੇਹੀਆਂ ਹੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਵੇਗਾ। ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਆਦਮੀ ਕੁਝ ਵੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।

ਇਕ ਫ਼ਕੀਰ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਫ਼ਕੀਰ ਸਦਾ ਦੂਜਿਆਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ, ਇਕ ਦਿਨ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇਕ ਗਿਆਨੀ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਮੈਂ ਮਰ ਜਾਵਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਲੱਗੇਗਾ ਕਿ ਮੈਂ ਮਰ ਗਿਆ। ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਤਰਕੀਬ ਦੱਸ ਦਿਉ ਕਿ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਜਾਂਚ ਕਰਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਮਰ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਤਾਂ ਉਸ ਗਿਆਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਇਹ ਵੀ ਕੋਈ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਜਦ ਮਰੇਂਗਾ ਤਾਂ ਹੱਥ-ਪੈਰ ਬਿਲਕੁਲ ਠੰਡੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਠੰਡ ਦੇ ਦਿਨ ਸਨ, ਬਰਫ਼ ਪੈ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਫ਼ਕੀਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਲੱਕੜਾਂ ਕੱਟਣ ਗਿਆ। ਹੱਥ ਠੰਡੇ ਹੋ ਗਏ, ਉਸ ਨੇ ਹੱਥ ਛੁਹਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ, ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਮੌਤ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕੁਹਾੜੀ ਹੇਠਾਂ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ। ਇਕ ਬਿਰਛ ’ਤੇ ਲੇਟ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਰੇ ਹੋਏ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਲੋਟ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਲੇਟ ਗਿਆ। ਹੱਥ ਠੰਡੇ ਹੁੰਦੇ ਗਏ, ਲੇਟ ਜਾਣ ਨਾਲ ਹੋਰ ਛੇਤੀ ਠੰਡਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਕੁਹਾੜੀ ਚਲਾਉਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜ਼ਰਾ ਗਰਮੀ ਵੀ ਸੀ । ਜਦ ਬਿਲਕੁਲ ਠੰਡਾ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹੁਣ ਮਰ ਹੀ ਗਏ।

ਗੁਆਂਢ ਤੋਂ ਕੁਝ ਲੋਕ ਲੰਘ ਰਹੇ ਸਨ, ਰਸਤੇ ’ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ, ਵਿਚਾਰਾ ਕੋਈ ਮਰ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਅਰਥੀ ਬਣਾ ਕੇ, ਪਰਦੇਸੀ ਲੋਕ ਸਨ, ਮੜ੍ਹੀਆਂ ਤਕ ਲੈ ਜਾਣ ਲੱਗੇ । ਹੁਣ ਉਸ ਫ਼ਕੀਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰੀਏ? ਜਦ ਮਰ ਹੀ ਗਏ