ਭੋਲਿਓ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੀ ਖ਼ਰੇ। ਇਹ ਸਭ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਦਾ ਚੱਕਰ ਐ। ਰੱਬ ਦੂਰ ਹੀ ਰੱਖੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਭੋਲੇ- ਜੈ ਸ਼ਿਵ ਭੋਲੇ।" ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਬਾਬਾ ਬਕਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾੜੇ ਅੰਦਰ ਵਾੜ ਦਿੰਦਾ ਤੇ ਆਪ ਵੀ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਵੜ ਕੇ ਦਰਵਾਜਾ ਲਾ ਲੈਂਦਾ। ਬਸ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੁ ਹੁੰਦਾ ਸਾਡਾ ਵਰਤਾਲਾਪ। ਕਦੇ ਕਦਾਈਂ ਮੇਰੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਤੇ ਬਾਬਾ ਮੇਰੇ ਬਣਾਏ ਫੁਲਕੇ ਦੋ ਫੁਲਕੇ ਖਾ ਲੈਂਦਾ। ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪ ਕਦੇ ਨੀ ਸੀ ਦੱਸਿਆ ਕੀ ਬਣਾਇਆ ਕੀ ਖਾਧਾ।"

ਰਾਤ ਨੂੰ ਜੇ ਬਾਬੇ ਦਾ ਮੂਡ ਹੁੰਦਾ। ਉਹ ਗਾਗਰਾਂ, ਬਾਲਟੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਭਾਂਡਿਆ ਨੂੰ ਟਾਂਕੇ ਲਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਦੇਰ ਰਾਤ ਤੱਕ ਦੀਵੇ ਦੀ ਲੋਅ ਵਿਚ ਉਸਦੀ ਠੁੱਕ-ਠੁੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦੀ। ਚੁਬਾਰੇ ਤੇ ਲੇਟਿਆਂ, ਇਹ ਠੁੱਕ ਠੁੱਕ ਜਿਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਥਾਪੜਾ ਦੇ ਕੇ ਸੁਆਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ। ਮੈਂ ਆਦੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਉਸ ਠੁੱਕ-ਠੁੱਕ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਦਾ। ਇਕ ਖਾਸ ਸੁਰਤਾਲ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਇਹ ਠੁਕ ਠੁੱਕ ਮੈਨੂੰ ਇਕੱਲੇਪਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਨਾ ਹੋਣ ਦਿੰਦੀ। ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਜਾਂ ਸੁੱਤਿਆਂ ਕਰਵਟ ਲੈਣ ਸਮੇਂ ਬਾਬੇ ਮੂੰਹੋਂ ਅਕਸਰ, "ਜੇ ਭਲੇ ਨਾਥ, ਜੈ ਸ਼ਿਵ ਸ਼ੰਕਰ, ਜੇ ਸ਼ਿਵ ਭੋਲੇ।" ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਬਾਬਾ ਬੱਕਰੀਆਂ ਨੂੰ "ਚੱਲ ਭੋਲਿਓ ਬਾੜੇ ਅੰਦਰ ਚਲੋ ਭੇਲਿਓ। ਚਲੀਏ ਰੱਖਾਂ ਵੱਲ ਆਪਣੀ ਡਿਊਟੀ ਤੇ।" ਇਹ ਤਕੀਆ ਕਲਾਮ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ ਬਾਬੇ ਦਾ। ਸਹੀ ਮਾਇਨੇ ਵਿਚ ਬਿੱਲੇ ਦੇ ਉਥੋਂ ਚਲੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਮੈਨੂੰ ਬਾਬੇ ਦੀ ਹੀ ਰੌਣਕ ਸੀ। ਬਾਬੇ ਦੇ ਬੋਲ ਤੇ ਬੱਕਰੀਆਂ ਦੇ ਗਲ 'ਚ ਬੱਝੀਆਂ ਟੱਲੀਆਂ ਦੀ ਟੁਣਕਾਰ ਮੈਨੂੰ ਤਨਹਾਈ ਮਹਿਸੂਸ ਨਾ ਹੋਣ ਦਿੰਦੀ।

ਭਰ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਦਿਨ ਸਨ। ਰਾਤ ਦੇ ਦਸ ਵੱਜ ਚਲੇ ਸਨ। ਸਾਡੇ ਉੱਥੇ ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਪੰਡਤ ਜੀ ਨੇ ਦੁਕਾਨ ਤੇ ਸੌਣਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਚੁਬਾਰੇ ਤੇ ਲੰਮਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚੀਲ੍ਹਾ 'ਚੋਂ ਆਉਂਦੀ ਠੰਡੀ ਹਵਾ ਸੁੱਖ ਭਰਿਆ ਅਹਿਸਾਸ ਦਿੰਦੀ ਪਈ ਸੀ। ਨਾ ਪੱਖੇ ਦੀ ਲੋੜ ਨਾ ਕੂਲਰ ਦੀ। ਕੁਦਰਤੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਚ ਮੈਂ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਦੀ ਉਰਦੂ ਸਰਵਿਸ ਦੇ ਤਾਮੀਲੇ ਇਰਸ਼ਾਦ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਗੀਤਾਂ, ਗਜ਼ਲਾਂ ਦੇ ਅਨੰਦ ਵਿਚ ਡੁੱਬਾ ਸੀ। ਖ਼ੁਮਾਰੀ ਤੇ ਸੁਤ-ਨਿੰਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ। ਹੇਠੇ ਬਾਬੇ ਦੀ ਠੁਕ- ਠੁਕ ਵੀ ਜਾਰੀ ਸੀ। ਅਚਾਨਕ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮੈਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੜਬੜਾ ਕੇ ਉੱਠਿਆ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਮੈਨੂੰ ਜ਼ੋਰ-ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਪੁਕਾਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਮੈਂ ਝਟਪਟ ਬੂਟ ਪਾਏ। ਟਾਰਚ ਹੱਥ 'ਚ ਫੜੀ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪੌੜੀ ਉੱਤਰ ਕੇ ਬਾਬੇ ਦੇ ਕਮਰੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, "ਹਾਂ ਜੀ ਬਾਬਾ ਜੀ, ਮੈਂ ਆ ਗਿਆ, ਦੱਸੋ ਕੀ ਗੱਲ ਐ?

ਬਾਬਾ ਫੱਟੇ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਖੱਬਾ ਪੈਰ ਘੁੱਟ ਕੇ ਫੜੇ ਹੋਏ, ਨੇੜੇ ਹੀ ਗਿੱਠ ਕੁ ਭਰ ਦਾ ਨੂੰਹਾ ਮਰਿਆ ਪਿਆ ਸੀ। ਕਾਲਾ ਸਿਆਹ। ਬਾਬਾ ਦਾ ਸਾਰਾ ਹੀ ਸਰੀਰ ਪੀੜ ਨਾਲ ਦੁਹਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਸੀਨੇ ਦੀ ਧਾਰ ਉਸਦੇ ਮੱਥੇ ਤੋਂ ਵਗ ਕੇ ਗਲ ਤੱਕ ਆ ਗਈ ਸੀ। ਗਲ ਤੇ ਚਿਹਰੇ