ਇਕੱਲਾ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ । ਕੁਝ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆ ਰਿਹਾ। ਹਿੰਮਤ ਜਵਾਬ ਦੇ ਗਈ ਸੀ।

ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਚੇਤੇ ਆਇਆ। ਖ਼ਵਰੇ ਕਿੱਧਰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਸੀ ਜਾਂ ਕਿਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਡੰਗੇ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਆਵੇ ਤਾਂ ਸੌਣ ਨਹੀਂ ਦਈਦਾ। ਪਰ ਹੁਣ ਮੈਂ ਬਾਬੇ ਨੂੰ ਜਗਾਵਾਂ ਕਿਵੇਂ। ਦਿਮਾਗ ਵਿਚ ਇਕ ਖਿਆਲ ਔੜਿਆ। ਤੇਜ਼ ਜਿਹੀ ਚਾਹ ਬਣਾ ਕੇ ਬਾਬੇ ਨੂੰ ਪਿਆਈ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਬਾਬੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਤਾਜਗੀ ਜਿਹੀ ਆਵੇਗੀ। ਨੀਂਦ ਕੁਝ ਦੇਰ ਨਹੀ ਨਾਤਾ ਤੋੜੇਗੀ।

ਬੱਸ ਮੈਂ, ਫਟਾਫਟ ਸਟਵ ਬਾਲਿਆ। ਚਾਹ ਰੱਖੀ। ਤੇਜ਼ ਪੱਤੀ ਲੱਗ ਇਲਾਇਚੀ ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਘੱਟ ਰੱਖ ਕੇ ਕੜਕ ਜਿਹੀ ਚਾਹ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਬਾਬੇ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਹਿਲਾ-ਡੁਲਾ ਕੇ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਜਗਾਇਆ ਤੇ ਉਸ ਚਾਹ ਦਾ ਪੂਰਾ ਗਲਾਸ ਬਾਬੇ ਨੂੰ ਜਬਰਦਸਤੀ ਪਿਆ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਚਾਹ ਪੀ ਕੇ ਬਾਬੇ ਨੂੰ ਝੁਣਝੁਣੀ ਜਿਹੀ ਆਈ।

" ਬਾਬਾ ਜੀ, ਦਰਦ ਦਾ ਕੀ ਹਾਲ ਐ।"

"ਹੁਣ ਤਾਂ ਕੁਝ ਘੱਟ ਲਗਦਾ, ਪਰ ਨੀਂਦ ਆਉਂਦੀ ਐ।"

"ਬਸ ਤੁਸੀਂ ਚਿੰਤਾ ਤਾਂ ਕਰੋ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਣਾ ਤੁਸੀਂ।"

ਚੰਨ ਪਹਾੜਾਂ ਉਹਲੇ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਘਾਟੀ ਘੁੱਪ ਹਨ੍ਹੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ ਸੀ। ਦੂਰੋਂ ਕਿਸੇ ਪਹਾੜੀ ਤੋਂ ਗਿੱਦੜ ਜਾਂ ਸਿਆਰ ਦੇ ਹਵਾਂਕਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਘਾਟੀ ਦੇ ਅਸੀਮ ਸੰਨਾਟੇ ਨੂੰ ਤੋੜਦੀ। ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਲੰਘ ਗਈ ਸੀ। ਬਾਬੇ ਕੋਲ ਬੈਠਿਆਂ-ਬੈਠਿਆਂ। ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਬਾਬਾ ਫਿਰ ਨੀਂਦ ਦੇ ਆਗੇਸ਼ ਵਿਚ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਮੈਂ ਵਿਚ ਵਿਚਾਲੇ ਬਾਬੇ ਦੀ ਨਬਜ਼ ਟੋਹ ਲੈਂਦਾ। ਸਾਹ ਚਲਦਾ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ। ਸਮਾਂ ਸੀ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਠਹਿਰ ਗਿਆ ਸੀ । ਘੜੀ ਦੀਆਂ ਸੂਈਆਂ ਜਿਵੇਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਕਿਵੇਂ ਲੰਮੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ਮੈਨੂੰ।

ਫਿਰ ਪੂਰਬ 'ਚੋਂ ਪਹਾੜੀ ਉਹਲਿਉਂ ਲਾਲੀ ਨੇ ਪੈਰ ਪਸਾਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਹਨੇਰੇ ਮੂੰਹ ਦੁਕਾਨ ਤੇ ਆ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪੰਡਤ ਜੀ ਉਸ ਦਿਨ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ ਲੇਟ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਮੈਂ ਵੀ ਪਹੁ ਫੁਟਾਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ-ਪਹਿਲਾਂ ਜੰਗਲ ਪਾਣੀ ਜਾ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਪਾਣੀ ਕਰਕੇ ਮੰਦਿਰ ਜਾ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਦਿਨ ਚੜ੍ਹੇ ਜਦੋਂ ਸਿਰਾਂ ਤੇ ਗਾਗਰਾਂ, ਘੜੇ ਰੱਖੇ, ਘੱਗਰਾ ਪਾਈ ਘੁੰਡ ਕੱਢੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਖੂਹ ਵੱਲ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪੈਂਦੀਆਂ। ਖੂਹ ਤੇ ਮੇਲਾ ਜਿਹਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਖੂਹ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਨੌਹਣਾ ਧੋਣਾ ਚੰਗਾ ਨਾ ਲਗਦਾ। ਜਦੋਂਕਿ ਬਿੱਲਾ ਖੂਹ ਤੇ ਰੌਣਕ ਹੋਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਤੇ ਉਦੋਂ ਹੀ ਜਾਂਦਾ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁਬਾਰੇ ਤੋਂ, ਖੂਹ ਤੇ ਆਈਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀਆਂ। ਪਰ ਬਾਬੇ ਨੂੰ ਇਕੱਲਿਆਂ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਣਾ ਮੈਨੂੰ