ਮਲਵਈ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਈ ਵੱਖਰਤਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਦੂਜੀਆਂ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲੋਂ ਅਲੱਗ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਲਵਈ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਫੈਲੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਵਿਚ ਕਈ ਹੋਰ ਉਪ ਬੋਲੀਆਂ ਵੀ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਧੁਨੀ ਉਚਾਰ ਹਨ। ਮਲਵਈ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਉਚਾਰਨ ਵਿਚ ਸਵਰ ਹੀਨਤ ਹੀ ਬਿਰਤੀ ਵਧੀਕ ਹੈ। ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਲੋਕ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਸਵਰ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ:- ਨਾਜ, ਖੰਡ, ਲਾਜ, ਨੰਦ ਆਦਿ ਸ਼ਬਦਾ ਵਿਚ 'ਅ' ਸਵਰ ਅਲੋਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮਲਵਈ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕੁਝ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਦਾ ਵਟਾਂਦਰਾ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਲੋਕ 'ਸ਼' ਅਤੇ 'ਛ' ਅਤੇ 'ਸ਼' ਦਾ ਅੰਤਰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਛੇਰ, ਛਾਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਤੀ, ਸੜਕ ਨੂੰ ਛੜਕ, ਬ੍ਰਰਮ ਨੂੰ ਫਰਮ ਸਾਈਕਲ ਨੂੰ ਬੈਂਕਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਮੁਢਲੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ 'ਵ' ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਹੀ 'ਬ' ਬੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ:- ਬੇੜ੍ਹਕਾ, ਬੀਰ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ 'ਵ' ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਨਾਸਿਕਤਾ ਅਨੁਸਾਰ 'ਮ' ਵਿਚ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਤੀਮੀਂ, ਜਿਮੇ, ਤਿਮੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਂਗ ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਸੁਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇਕ ਖ਼ਾਸ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਬਦਲਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਸੁਰਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।

ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਘ/ਝ/ਢ/ਧ/ਭ/ ਧੁਨੀਆਂ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਸੁਰ ਵਿਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਧੁਨੀਆਂ ਮੁੱਢ ਵਿਚ ਕ/ਚ/ਟ/ਤ/ਪ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਮੱਧ ਅਤੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਨਾਦੀ ਧੁਨੀਆਂ ਗ/ਜ/ਡ/ਦ/ਬ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਪਹਿਲੇ ਸਵਰ ਉਪਰ ਲਹਿੰਦੀ ਸੁਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਚੜ੍ਹਦੀ ਸੁਰ। ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਚ ਜੇਕਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਪਹਿਲੇ ਸਵਰ ਉੱਪਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਚੜ੍ਹਦੀ ਸੁਰ ਤੇ ਪਿਛਲੇ ਉੱਪਰ ਹੋਣ ਤਾਂ ਲਹਿੰਦੀ ਸੁਰ ਵਿਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

/ਹ/ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਉੱਪਰ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਹੈ। / ਹ/ ਮੁੱਢ ਵਿਚ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਅਤੇ ਅਖੀਰਲੀ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਖੀਰਲੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਚੜ੍ਹਦੀ ਸੁਰ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਿਚ ਲਹਿੰਦੀ ਸੁਰ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਸਥਿਤੀ ਦਬਾਅ ਉੱਪਰ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਦਬਾਅ /ਹ/ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦੇ ਸਵਰ ਉੱਪਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ /ਹ/ ਧੁਨੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਸੁਰ ਵਿਚ ਹੋਵੇਗੀ, ਜੇ ਦਬਾਅ ਪਿੱਛੇ ਵਾਲੇ ਸਵਰ ਉੱਪਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ /ਹ/ ਧੁਨੀ ਨੀਵੀਂ ਸੁਰ ਵਿਚ ਹੋਵੇਗੀ।

ਵਿਆਕਰਨ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਮਲਵਈ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਵੱਖਰਤਾ ਇਸ ਦੇ ਨਿਰਾਲੇ ਪੜਨਾਂਵ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਤੋਂ, ਬੋਡਾ, ਠੰਡਾ, ਸੋਡਾ, ਸੋਨੂੰ ਆਦਿ। ਇਸ ਵਿਚ ਸਬੰਧਕ ਕਾ, ਕੇ, ਕੀ, ਵੀ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਥਾਂ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਮਾਝੀ ਨਾਲੋਂ ਮਲਵਈ ਵਧੇਰੇ