ਵਿਯੋਗਾਤਮਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਜਿਵੇਂ-ਤਿੱਖੜ ਦੁਪੇਹਰ, ਆਥਣ-ਉਗਣ, ਬਲਾਈ, ਕੇਰਾ, ਤੋਕੀ, ਬਗ ਆਦਿ ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਖਰਤਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਰਤਮਾਨ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਉਪਰੋਕਤ ਵੱਖਰਤਾ ਆਪਣਾ ਅਹਿਮ ਪੱਖ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਮਕਾਲੀ ਦੌਰ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦਾ ਦੌਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਸੰਸਾਰ ਇਕ ਪਿੰਡ ਬਣਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਆਪਣਾ ਨਕਮ ਤਾਰਾਸ਼ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਮਲਵਈ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤਮਾਨ ਸਥਿਤੀ ਸਰੂਪਣ ਵਿਚ ਵੀ ਕੁਝ ਅਹਿਮ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਪਹਿਲੀ ਘਟਨਾ 1947 ਵਿਚ ਹੋਈ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਕੇਵਲ ਇਕ ਨਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਜਨਮ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਬਲਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤਕਸੀਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਇਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਰਹਿ ਗਿਆ ਜਾਂ ਇਥੋਂ ਹਿਜ਼ਰਤ ਕਰਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਦਾ ਸਾਡੀ ਭਾਸ਼ਾ ਉੱਤੇ ਬੜਾ ਡੂੰਘਾ ਅਸਰ ਪਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਰਹਿ ਗਏ ਜਾਂ ਚਲੇ ਗਏ ਲੋਕ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਮਾਝੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸਨ। ਇਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਮਲਵਈ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਖੇਤਰ ਸਾਹਿਤ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦਾ ਖੇਤਰ ਬਣ ਕੇ ਉਭਰਿਆ। ਇਥੋਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਜਿਹੜੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਸਨ ਉਸ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਮਲਵਈ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਮਲਵਈ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਜਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਬਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਜਿਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਨੋਰਥ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੈ। ਇਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਥੋਂ ਦੀ ਬਹੁ-ਗਿਣਤੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੋਜ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਮਲਵਈ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਹੋਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਰਨ ਵੀ ਮਲਵਈ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸਥਾਨ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਲਵਈ ਦਾ ਖੇਤਰ ਦੂਜੀਆਂ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਵੱਡਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਮਕਾਲੀ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ, ਮੀਡੀਆ, ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਗੀਤਾ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਮਕਬੂਲ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ "ਪੰਜਾਬ 84" ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਦਾ ਖੇਤਰ ਜਾ ਪਿਛੋਕੜ ਤਾਂ ਮਾਝਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਵਿਚ ਵਰਤੀ ਗਈ ਭਾਸ਼ਾ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਮਲਵਈ ਨਾਲ ਮਲਵਈ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਹੈ।

ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਟਕਸਾਲੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਖੇਤਰ ਵੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 1947 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦਾ ਖੇਤਰ ਮਾਝਾ ਸੀ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਮੀਡੀਆ ਜਾ ਹੋਰ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਸਾਧਨ ਮਾਝੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਇਹ ਰੋਲ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਨਿਭਾਅ ਰਿਹਾ ਹੈ।