ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ

-ਡਾ. ਸਰੋਜ ਰਾਣੀ ਸ਼ਰਮਾ

ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਗਰਲਜ਼ ਕਾਲਜ ਫੱਲੇਵਾਲ ਖੁਰਦ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ,

ਮੋਬਾ: 96462-62610

ਇਤਿਹਾਸ ਪੱਖੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ (ਸਪਤ-ਸਿੰਧੂ) ਪੰਜਾਬ 1947 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵੰਡਾਂ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਰਾਜਨੈਤਿਕ ਅਲੱਗ ਹੋਏ, ਫੇਰ ਪੈਪਸੂ ਇਲਾਕਾ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਰਲਿਆ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਬੜੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਖੇਤਰ ਬੜੇ ਤੇ ਅਖੀਰ ਹਰਿਆਣਾ ਦਾ ਵੱਖ ਹੋਣਾ, ਕੁਝ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦਾ ਹਿਮਾਚਲ 'ਚ ਚਲੇ ਜਾਣਾ ਸਿਆਸੀ ਕਾਰਣ ਸਨ। ਜੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਖੇਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਆਪਣੀਆਂ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਜਿਉਂਦੀ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ ਖੋਜ ਭਰਪੂਰ ਕੰਮ ਹੋਇਆ। ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਐਲਬਰੂਨੀ (11ਵੀਂ ਸਦੀ), ਅਮੀਰ ਖੁਸਰੋ (14ਵੀਂ ਸਦੀ) ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰੀ, ਅਬੁਲ ਫਜ਼ਲ (ਆਇਨੇ ਅਕਬਰੀ) ਨੇ ਮੁਲਤਾਨੀ, ਵਿਲੀਅਮ ਕੇਰੀ (1816) ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕਿਹਾ, ਪੱਛਮੀ ਵਿਦਵਾਨ ਸਰਪੰਚੀ (1816) ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨੀ ਨੂੰ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਵਰਗ 'ਚ ਰੱਖਿਆ ਪਰ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਜਾਰਜ ਗ੍ਰੀਅਰਸਨ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨਾਲ ਨੇਪਰੇ ਚੜਿਆ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡਾ. ਸੁਨੀਤੀ ਚੈਟਰਜੀ, ਡਾ. ਹਰਦੇਵ ਬਾਹਰੀ, ਡਾ. ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਡਾ. ਹਰਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਕੀਤੇ ਤੇ ਅੱਜ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਰਾਜ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸਾਡੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵੈਦਿਕ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਪਾਲੀ, ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਾ ਆਦਿ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਅਜੋਕੀ ਸਥਿਤੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ ਹੈ । ਹਰ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਮੇਂ ਤੇ ਸਥਾਨ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਕੁਝ ਫਰਕ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੱਛਣ ਮਿਲਣ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਧੁਨੀਆਂ, ਵਿਆਕਰਨ ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲੋਂ ਕੁਝ ਉੱਘੜਵੇਂ ਫ਼ਰਕ ਹੋਣ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਵੱਖਰੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ