ਪ੍ਰਗੀਤਕ ਪ੍ਰਬੰਧ-ਕਾਵਿ ਦਾ ਨਾਇਕ 'ਜਾਮਾ ਵਟਾਣ ਲਈ ਤਤਪਰ, ਹੋਂਦ-ਨਿਹੋਂਦ ਦੇ ਨੁਕਤੇ ਵਲ ਵਧ ਰਿਹਾ' ਕੋਈ 'ਨਵ ਨਚਿਕੇਤਾ' ਹੈ, ਜੋ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇ ਮੌਤ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਮਹਿਮਾਨ ਰਹਿ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਦੇ ਦੁਹਰੇ ਰਹੱਸ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੈ। ਮੌਤ, ਜੋ ਹੋਂਦ-ਨਿਹੋਂਦ ਵਿਚਲੀ ਸਰਹੱਦ ਹੈ, ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਨਾਇਕ ਨੇ ਭੋਗਿਆ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਉਹ ਇਸਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਚੇਤ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵਿਆਪਣ ਵਾਲੀ ਇਸ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਉਹ ਇਉਂ ਰੂਪਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ :

ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਜੜਾਊ ਨੀਲਾਂਗਣ ਤੋਂ ਪਾਰ

ਸੁਨਹਿਰੇ ਰਾਹਾਂ ਵਾਲਾ ਇਕ ਅਨੰਤ ਦਾਇਰਾ ਹੈ

ਜਿਸ ਉਪਰ ਕਿਤੇ ਅਣਹੋਂਦ ਜਿਹਾ ਇਕ ਨੁਕਤਾ ਹੈ

ਤੇ ਯਮ ਇਸ ਨੁਕਤੇ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ

ਇਸ ਨੁਕਤੇ ਦੀਆਂ ਅਸੀਮ ਗੋਲਾਈਆਂ ਤੇ ਤੁਰਦੇ ਪੈਰ

ਬਾਰ ਬਾਰ ਉਸੇ ਨੁਕਤੇ ਉਪਰੋਂ ਆ ਕੇ ਲੰਘਦੇ ਹਨ

ਜਿਥੋਂ ਹਰ ਰਾਹ ਨੂੰ ਲੰਘਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ

ਇਸ ਨੁਕਤੇ ਉਪਰੋਂ ਲੰਘਦਿਆਂ

ਸਿਮਰਤੀਆਂ ਝੜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। (ਪੰਨਾ 22)

ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਨਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮੇਂ-ਸਥਾਨ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦੇ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਮ-ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਕਥਾ ਹੈ, ਨਾ ਸਰਬ ਸਾਂਝੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਚਿਤਰ। ਇਸ ਦੀ ਮੂਲ ਚਿੰਤਾ ਪਰਾ ਮਨੁੱਖੀ ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ 'ਉਪਨਿਸ਼ਦਿਕ ਮਾਡਲ ਤੇ ਉਸਰੀ 'ਬਾਣੀ' ਵਰਗੀ ਰਚਨਾ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ 'ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਉਪਰ ਉਸਰ ਕੇ ਵੀ ਕਵਿਤਾ ਤੋਂ ਪਾਰ' ਹੈ। (ਸਨਮਾਨ ਤੇ ਸਮੀਖਿਆ, ਭਾਗ ਦੂਜਾ, ਪੰਨੇ 78.79)

'ਕਰੁਣਾ ਦੀ ਛੁਹ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਦਾ ਕਾਵਿ-ਪਾਤਰ ਭਾਵੇਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਮ-ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਸ ਅਲੋਕਿਕ ਅਨੁਭਵ 'ਚੋਂ ਉਹ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦੌਰਾਨ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਾਤ-ਲੋਕ ਦੇ ਕਿਸੇ ਸਧਾਰਨ ਜੀਵ ਦਾ ਮਨੁੱਖੀ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ। ਦੁਰਘਟਨਾ ਗ੍ਰਸਤ ਕਾਵਿ- ਪਾਤਰ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਗੁੰਮ ਜਾਣ ਅਤੇ ਮੁੜ ਪਰਤ ਆਉਣ ਦੇ ਛਿਣਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ, ਕਵੀ ਨੇ ਉਸ ਅਨੂਠੇ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਕਿਸੇ 'ਨਵ-ਲੋਕ' ਵਿਚ 'ਨਵ-ਜਨਮ' ਧਾਰਨ ਜਿਹਾ ਅਨੁਭਵ ਕਿਹਾ ਹੈ :

ਨਵੀਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੇ ਮਸਤਕ ਡੰਗ ਦਿੱਤਾ

ਨਵੇਂ ਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਤਨ-ਮਨ ਰੰਗ ਦਿੱਤਾ