ਤੜਪ ਰਹੇ ਸੱਚ ਦੀ ਸੁਹਾਵਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਾਵਿ.

ਟੁੰਬੀ ਹੋਈ ਆਤਮਾ ਦੇ ਅੰਦਰੇ ਦਾ ਰਾਜ਼ ਕਾਵਿ,

ਆਸਥਾ ਦੀ ਛੇਤ ਕਾਵਿ,. /ਸੱਚ ਦੀ ਸਰੋਤ ਕਾਵਿ

ਕਲਾ-ਰਹਿਤ ਕਲਪਣਾ ਦਾ, ਵਾਕ-ਹੀਣ ਬੋਲ ਕਾਵਿ

ਨਜ਼ਮ ਦੇ ਨਿਜ਼ਾਮ ਤੋਂ ਨਿਵੇਕਲਾ ਨਿਰੋਲ ਕਾਵਿ

ਕਾਵਿ ਸਦਾ ਸੰਸਿਆਂ ਦੇ ਸੱਚ ਵਿਚੋਂ ਸਰਸਦਾ

ਸਰਾਂ ਤੇ ਸਰੀਰਾਂ ਤੇ ਸੁਆਦ ਹੋ ਕੇ ਬਰਸਦਾ

ਮੇਘ ਜਿਹਾ ਨੰਗਾ ਰੂਪ ਹੋਂਦ 'ਚ ਖਿਲਾਰਦਾ

ਭਾਵਨਾ ਦੇ ਕਾਲਜੇ 'ਚ ਬਿਜਲੀਆਂ ਉਤਾਰਦਾ।

(ਨਾ ਇਹ ਗੀਤ ਨ ਬਿਰਹੜਾ, ਪੰਨੇ4, 14, 15)

ਕਾਵਿ ਨੂੰ ਗਿਆਨ-ਵਿਹੂਣਾ ਗੀਤ ਜਾਂ ਬਿਰਹੜਾ ਮੰਨਣ ਵਾਲੀ ਅਨੰਦਵਾਦੀ ਧਾਰਨਾ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਨੇਕੀ ਕਾਵਿ ਨੂੰ 'ਬ੍ਰਹਮ-ਵੀਚਾਰ' ਦਾ ਸਾਧਨ ਮੰਨਣ ਵਾਲੀ ਬਾਣੀ-ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਸੁਚੇਤ ਸਾਧਕ ਹੈ। ਕਾਵਿ-ਸਿਰਜਣਾ ਉਹਦੇ ਲਈ ਵਿਰਾਟ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਪਾਸਾਰੇ ਦੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤਕ-ਸੁਹਜ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਨਵੀਆਂ ਅਨੂਪ ਘਾੜਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੂਪਮਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਚਿੰਤਨ ਵੀ, ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਡਾ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇਕੀ 'ਸ਼ੁਧ-ਕਾਵਿ-ਪ੍ਰਵਚਨ' ਜਿਹੇ ਰੂਪਵਾਦੀ ਕਲਾ ਚਿੰਤਨ ਦਾ ਸਮਰਥਕ ਨਹੀਂ ਪਰ ਵਿਹਾਰ ਦੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਰਚਨਾਤਮਕ ਅਮਲ ਵਿਚ ਲੋਕਿਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਤਤਕਾਲੀ ਸਮਾਜਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਚੁੱਪ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀਨਤਾ ਵਾਲਾ ਜੋ ਰਵੱਈਆ ਉਹ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਾਵਿ ਅਤੇ ਕਵੀ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੱਚ ਦੇ ਬੋਧ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਉਸ ਨੈਤਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਤੋਂ ਹਟਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਲਾ ਨੂੰ ਮਾਨਵਕਾਰੀ ਕਾਰਜ ਮੰਨਣ ਦੇ ਮੁਤਲਾਸ਼ੀ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਉਹਨਾਂ ਉਪਰ ਅਹਿਦ ਕਰਦੇ ਆਏ ਹਨ। ਨੇਕੀ ਦਾ ਇਹ ਦਵੰਦ ਉਸ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸ-ਨਿਰਪੇਖ ਕਾਵਿ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸੀਮਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ ਮਨੁੱਖੀ ਹੋਂਦ ਦੇ ਵਡੇਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਵੀ ਸਮਾਜਕ- ਪਰਿਵੇਸ਼ ਤੋਂ ਵਿਹੂਣਾ ਸ਼ਾਸ਼ਤ੍ਰਾਰਥ ਬਣਕੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।