ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਕਲਾ ਆਨੰਦਵਾਦੀ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਸਮਰੱਥਕ ਸਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਖਾਸੇ ਵਜੋਂ ਰੂਪਵਾਦੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ 'ਕਲਾ ਕਲਾ ਲਈ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਮੂਲਕ ਅਨੈਤਿਕ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਹਾਮੀ ਸਨ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕਲਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ 'ਨਾਹਰੇ' ਜਾਂ 'ਹਥਿਆਰ' ਵਜੋਂ ਵਰਤਣ ਦੇ ਹਮਾਇਤੀ ਅਨਾੜੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਸਨ। ਪਾਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਉਲਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਤੋਰਿਆ। ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਉਸਦੀਆਂ- ‘ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਚਿੱਠੀ', 'ਸ਼ਬਦ ਕਲਾ ਤੇ ਕਵਿਤਾ', 'ਜਿਥੇ ਕਵਿਤਾ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ' ਅਤੇ 'ਇਨਕਾਰ' ਆਦਿ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਧਿਆਨ ਯੋਗ ਹਨ। ਰੂਪਵਾਦੀ ਕਾਵਿ- ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੂੰ ਟੋਹ ਭਰੀ ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਸ਼ੈਲੀ 'ਚ ਮੁਖ਼ਾਤਿਬ ਇਹ ਨਜ਼ਮਾਂ ਉਸਦੀ ਰਚਨਾਤਮਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਭੁਲੇਖਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣ ਦਿੰਦੀਆਂ। ਇਥੇ ਧਿਆਨ ਜੋਗ ਨੁਕਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਕਵੀ ਪਾਸ਼ ਦਾ ਕਾਵਿਕ-ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਉਸਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ/ ਸਮਾਜਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬੰਧਤ ਹਨ :

ਮਾਸ਼ੂਕਾ ਨੂੰ ਖ਼ਤ ਲਿਖਣ ਵਾਲਿਓ

ਜੇ ਤੁਹਾਡੀ ਕਲਮ ਦੀ ਨੋਕ ਬਾਂਝ ਹੈ

ਤਾਂ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਦਾ ਗਰਭਪਾਤ ਨਾ ਕਰੋ।

ਤਾਰਿਆਂ ਵੱਲ ਤੱਕ ਕੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲਿਆਉਣ ਦੀ

ਨਸੀਹਤ ਦੇਣ ਵਾਲਿਓ!

ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਜਦ ਆਈ ਤਾਂ

ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੀ ਤਾਰੇ ਦਿਖਾ ਦਏਗੀ ...

...ਅੱਜ ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਲਾਸ਼

ਕੰਡਿਆਲੀ ਥੋਹਰ ਬਣ ਕੇ

ਸਮਾਜ ਦੇ ਪਿੰਡੇ ਤੇ ਉੱਗ ਆਈ ਹੈ

ਉਸਨੂੰ ਕਹੇ ਕਿ

ਇਹ ਯੁੱਗ ਵਾਰਸ ਦਾ ਯੁੱਗ ਨਹੀਂ

ਵੀਤਨਾਮ ਦਾ ਯੁੱਗ ਹੈ

ਹਰ ਖੇੜੇ ਵਿਚ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਸੰਗਰਾਮ ਦਾ ਯੁੱਗ ਹੈ।

                                        (ਲੋਹ ਕਥਾ, ਪੰਨੇ 53,54)

ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਾਣ ਹੈ

ਆਪਣੀ ਕਲਾ, ਆਪਣੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ 'ਤੇ

ਤਾਂ ਖੋਹਲੋ ਸੁਨਹਿਰੀ ਜਿਲਦਾਂ ਵਾਲੇ ਗ੍ਰੰਥ

ਤੁਹਾਡੇ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਨੇ

ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਹਾਸੇ 'ਚ ਮੌਤ ਦੇ ਲਤੀਫ਼ੇ ਦਾ