ਪਾਸ਼ ਨੇ ਅਨਾੜੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਹਥਿਆਰ ਮੰਨਣ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਵੀ ਅਪ੍ਰਵਾਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਾਵਿ-ਸਿਰਜਨ ਜਿਹੇ ਰਚਨਾਤਮਕ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਮਹਿਜ਼ ਨਾਹਰੇਬਾਜ਼ੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਤਕ ਘਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਅਜਿਹੀ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ ਦਾ ਹਾਮੀ ਨਹੀਂ ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਕਵਿਤਾ ਲਈ ਹਥਿਆਰ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਨੰਗਾ ਚਿੱਟਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਉਚਿਤ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਉਸਦਾ ਕਥਨ ਹੈ ਕਿ 'ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀ ਪੈਂਤੜੇਬਾਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਹੁਨਾੜੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਪਾਰਟੀ ਲੇਬਲਾਂ ਤੋਂ ਪਿੱਛਾ ਛਡਾਉਣ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਬੜੀਆਂ ਸ਼ਰਾਰਤਾਂ ਕਰਨੀਆਂ ਪਈਆਂ ਹਨ।" (ਸਾਡੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ, ਭੂਮਿਕਾ) ਪਾਸ਼ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪੈਂਤੜੇਬਾਜ਼ੀ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਯਥਾਰਥ ਨੂੰ ਸਮਝਣ/ਸਮਝਾਉਣ 'ਚ ਤਾਂ ਸਹਾਈ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕਾਵਿ-ਸਿਰਜਨ ਜਿਹੇ ਰਚਨਾਤਮਕ ਕਾਰਜ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸਿੱਧੀ ਸਾਰਥਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾ ਸਕਦੀ। ਇਸੇ ਲਈ ਉਹ ਇਕਬਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ''ਲਿਖਣ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਤੁਹਾਡੀ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰਲੇ ਨਾਲ ਹੈ। ਨੌਜਵਾਨ ਸਭਾਵਾਂ, ਸਾਹਿਤ ਸਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾਵਾਂ ਦੀ ਬਖਸ਼ੀ ਹੋਈ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਜਗਤ ਦੀਆਂ ਸੱਚਾਈਆਂ ਨਾਲ ਵਾਸਤਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਕਰਿੰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ ਦੀ ਫੌਰੀ ਕਾਰਗਰਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅੰਦਰਲੇ ਸੰਸਾਰ ਨਾਲ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੇ ਟਕਰਾਅ ਵਿਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਤਣਾਓ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਬਾਹਰ ਮੁਖੀ ਸੱਚਾਈਆਂ (ਜਿਥੋਂ ਤੱਕ ਭੌਤਿਕਵਾਦ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ). ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਅੰਤਿਮ ਹਨ। ਪਰ ਸਾਹਿਤ-ਸਿਰਜਣਾ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਤੱਥਾਂ ਜਿੰਨਾ ਹੀ ਹੱਥ ਕਲਪਣਾ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਭਾ ਸੁਸਾਇਟੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ ਤੁਹਾਡੀ ਕਲਪਣਾ ਨੂੰ ਸੂਝਮੁਖੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੀ ਸੂਝ ਨੂੰ ਕਲਪਣਾ ਮੁਖੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕਦੀ।" (ਆਰਸੀ, ਨਵੰਬਰ 1977) ਪਾਸ਼ ਦੇ ਇਸ ਕਥਨ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਨਾਹਰੇ ਵਾਂਗ ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਵੀ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਕਵਿਤਾ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਮਨੁੱਖੀ ਕਿਰਤ ਦੇ ਹੋਰ ਰੂਪਾਂ ਵਾਂਗ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਅਮਲ ਦਾ ਇਕ ਅੰਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਚਾਰ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਸਤਹ ਤੇ ਨਹੀਂ ਪਿਆ ਹੁੰਦਾ ਸਗੋਂ ਕਵੀ ਦੀ ਕਲਪਣਾ ਦੁਆਰਾ ਸਿਰਜੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਮਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਧੁਨੀ ਵਿਚ ਅਰਥ ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਬ੍ਰਹਮ। ਪਾਸ਼ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਉਪਰ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਕਾਵਿ-ਸਿਰਜਣਾ ਸਮਾਜਕ ਅਮਲ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਕਿਰਤ-ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਹੀ ਅੰਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵਿਲੱਖਣ ਵਿਧਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਅੰਦਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਕਾਵਿ/ਸੁਹਜ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਚ ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ, ਏਂਗਲਜ਼, ਲਿਉਨ ਟ੍ਰਾਟਸਕੀ ਅਤੇ ਪਲੈਖਾਨੋਵ ਆਦਿ ਚਿੰਤਕਾਂ ਵਲੋਂ ਵੀ ਸਰਵ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਮਾਜਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਲਈ ਕਾਵਿ ਜਾਂ ਕਲਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਅਹਿਮ ਮੁੱਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮਾਜਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ