ਉਹ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਸਮਾਜਕ ਅਨਿਆਂ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਲਈ ਅਤੇ ਬਰਾਬਰੀ, ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਤੇ ਮਾਨਵੀ ਗੌਰਵ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਵਾਲੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਵਾਸਤੇ ਵਰਤਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਿੰਸਾ ਜਿਹਾ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸੰਕਲਪ ਉਸਾਰੂ ਆਦਰਸ਼ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਪਾਸ਼ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਨੈਤਿਕ ਸਿਧਾਂਤ ਹੋ ਨਿਬੜਿਆ ਹੈ। ਪੇਸ਼ ਹੈ ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ- ਅਸੀਂ ਲੜਾਂਗੇ ਸਾਥੀ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸਤਰਾਂ:
ਅਸੀਂ ਲੜਾਂਗੇ ਤਦ ਤੱਕ
ਕਿ ਵੀਰੂ ਬੱਕਰੀਆਂ ਵਾਲਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ
ਬੱਕਰੀਆਂ ਦਾ ਮੂਤ ਪੀਂਦਾ ਹੈ
ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ
ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਵਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਆਪ ਨਹੀਂ ਸੁੰਘਦੇ
ਕਿ ਸੁੱਜੀਆਂ ਅੱਖੀਆਂ ਵਾਲੀ
ਪਿੰਡ ਦੀ ਅਧਿਆਪਕਾ ਦਾ ਪਤੀ
ਜੰਗ ਚੋਂ ਪਰਤ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ...
ਅਸੀਂ ਲੜਾਂਗੇ ਜਦ ਤੱਕ
ਦੁਨੀਆਂ 'ਚ ਲੜਨ ਦੀ ਲੋੜ ਬਾਕੀ ਹੈ...
ਅਸੀਂ ਲੜਾਂਗੇ
ਕਿ ਲੜਨ ਬਾਝੋਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
(ਉੱਡਦੇ ਬਾਜਾਂ ਮਗਰ, ਪੰਨੇ 26, 27)
'ਹਿੰਸਾ' ਅਤੇ 'ਸੰਘਰਸ਼' ਪਾਸ਼ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਅਨੈਤਿਕ ਨਾਹਰੇ ਦਾ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਧਾਰਦੇ। ਉਹ 'ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ 'ਸੰਘਰਸ਼' ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਕਿਰਤ ਵਜੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਲਈ ਹੱਥ ਜੇ ਕਿਰਤ ਕਰਨ ਦਾ 'ਸਾਧਨ' ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਰਤ ਦੀ ਲੁੱਟ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ 'ਹਥਿਆਰ' ਵੀ ਹਨ। ਹੱਥਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਕਿਰਤ ਦੇ ਸਾਧਨ ਬਣ ਕੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸੁਹਜ ਨੂੰ ਸਿਰਜਣਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਹਥਿਆਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸੁਹਜ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨਾ ਵੀ ਹੈ। ਪਾਸ਼ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਹੱਥ ਤੇ ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਕਿਰਤ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਨਿਖੇੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ 'ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ' ਵਿਚ ਪਾਸ਼ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਹੋਣ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸ਼ਰਤ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਕਿਰਤ ਨੂੰ ਲੁੱਟਣ ਦਾ ਉਸਦੇ ਅਸਤਿਤਵ ਨੂੰ ਠੱਗਣ ਦਾ ਮਕਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਜਲੀਲਤਾ ਦੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਲੜਨਾ ਹੈ । ਯੁੱਧ (ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਕਿਰਤ) ਤੋਂ ਮੁਨਕਰ ਹੋਣ ਨੂੰ ਉਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਮੁਨਕਰ ਹੋਣਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਪਾਸ਼ ਲਈ ਕਿਰਤ ਦੇ ਗੌਰਵ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਲਈ ਯੁੱਧ ਦੀ ਤਤਪਰਤਾ 'ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਾਊ ਪੁੱਤ' ਹੋਣ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ:
