੧੭੧. ਕਿਲ੍ਹਾ ਸ੍ਰੀ ਕੋਟ ਦੀ ਜਿੱਤ

ਇੱਥੋਂ ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਤੇ ਜਨਰਲ ਵੰਟੋਰਾ ਨੇ ਚੱਲ ਕੇ ਕਿਲ੍ਹਾ ਸ੍ਰੀ ਕੋਟ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਓਥੋਂ ਦੇ ਪਠਾਣ ਬੜੀ ਹਿੰਮਤ ਨਾਲ ਲੜੇ ਤੇ ੧੫ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਬਰਾਬਰ ਲੜਾਈ ਹੋਂਦੀ ਰਹੀ, ਕਿੰਤੂ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪਠਾਣ ਕਿਲ੍ਹਾ ਛੱਡ ਕੇ ਨੱਸ ਗਏ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ੍ਰੀ ਕੋਟ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਫਤਹ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਬੜਾ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਇਆ।

੧੭੨. ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਤੋਂ ਖਰਾਜ ਵਸੂਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ

ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਦੇ ਯਾਰ ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਲੱਖ ਰੁਪਯਾ ਹਾਲੇ ਦਾ ਵਸੂਲ ਕੀਤਾ।

੧੭੩. ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਦੇ ਨਵਾਬ ਤੇ ਮੰਡੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਮੌਤ

ਇਸ ਸਾਲ ਅਰਥਾਤ ਅਪ੍ਰੈਲ ੧੮੨੬ ਬਿ. ਨੂੰ ਸਦੀਕ ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਂ ਨਵਾਬ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਤੇ ਹਾਫਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਖਾਂ ਜਾਗੀਰਦਾਰ ਡੇਹਰਾ ਅਸਮਾਈਲ ਖਾਂ ਜੋ ਮਨਕੇਰਾਂ ਦਾ ਨਵਾਬ ਰਹਿ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਤੇ ਰਾਜਾ ਜ਼ਾਲਮਸੈਨ ਮੰਡੀ ਵਾਲਾ ਆਦਿਕ ਕਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਦਮੀ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ। ਸੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਬੈਠਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਨੇ ਨਜ਼ਰਾਨੇ ਵਸੂਲ ਕੀਤੇ ੨੫ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪੱਯਾ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਜਾਨਸ਼ੀਨਾਂ ਤੋਂ ੫੦ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪੱਯਾ ਜ਼ਾਲਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੁਚੇਤ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਵਸੂਲ ਕੀਤਾ।

੧੭੪. ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ

ਇਸੇ ਸਾਲ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਸਖ਼ਤ ਬੀਮਾਰ ਹੋ ਗਏ। ਪਹਿਲਾਂ ਹਕੀਮ ਅਜ਼ੀਜ਼ਓਦੀਨ ਤੇ ਇਨਾਇਤ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਇਲਾਜ ਹੋਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਡਾਕਟਰ ਐਡਰਯੂ ਮਰੇ ਸਾਹਿਬ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਲੁਧਿਆਣੇ ਤੋਂ ਸੱਦੇ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੜੀ ਖਾਤਰ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਕਿੰਤੂ ਇਲਾਜ ਹਕੀਮਾਂ ਦਾ ਹੀ ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਹੋਲੀ ਤੱਕ ਅਰਾਮ ਆ ਗਿਆ।

ਸੰਮਤ ੧੮੮੪ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ੧੮੨੭ ਈਸਵੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸੱਯਦ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ* ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਮੁਤਅੱਸਬ ਮੁਸਲਮਾਨ ਨੇ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਵੱਲ ਆ ਕੇ ਯੂਸਫਜ਼ੇਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੜਕਾਇਆ, ਤੇ ਮੁਹੰਮਦੀ ਝੰਡਾ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਕੇ ਚਾਹਿਆ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਜ਼ਹਬੀ ਲੜਾਈ ਲੜਾਂ। ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਤੱਕ ਪੁੱਜੀ, ਓਹਨਾਂ ਨੇ ਸਰਦਾਰ ਬੁਧ ਸਿੰਘ ਤੇ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫੌਜ ਦੇ ਕੇ ਭੇਜਿਆ। ਜਦ ਇਹ ਸਰਦਾਰ ਦਰਯਾ-ਏ-ਅਟਕ ਲੰਘ ਕੇ ਅਕੋੜਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੁੱਜੇ, ਤਦ ਸੱਯਦ ਐਹਮਦ ਵੀ ਸਬਜ਼ ਝੰਡੇ ਲਈ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਲੜਾਈ

--------------------

*ਇਹ ਆਦਮੀ ਬਰੇਲੀ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ ਤੇ ਨਿੱਕੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਅਮੀਰ ਖਾਂ ਦੇ ਪਾਸ ਫੌਜ ਦਾ ਅਫਸਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਕਿੰਤੂ ਮਰਹੱਟੇ ਤੇ ਪਿੰਡੋਰਿਆਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਮਗਰੋਂ ਇਸ ਦੀ ਕੌਮੀ ਤਾਕਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਖੁਦ ਮੁਖਤਾਰ ਹਾਕਮ ਨਾ ਮੰਨਿਆ। ਤਦ ਇਹ ਓਥੋਂ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਕੇ ਦਿੱਲੀ ਵੱਲ ਆਇਆ ਤੇ ਇੱਥੇ ਮੌਲਵੀ ਅਬਦਲ ਹਈ, ਮੌਲਵੀ ਮੁਹੰਮਦ ਅਸਮਾਈਲ ਤੇ ਮੌਲਦੀ ਅਬਦੁਲ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਦੇ ਪਾਸ ਰਹਿਣ ਕਰ ਕੇ ਮਜ਼ਹਬੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਕੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਨੇ ਇਸਲਾਮ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਵਾਸਤੇ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰ ਦੇਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਆਦਮੀ ਵਿਦਵਾਨ ਤੇ ਚੰਗਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਜਿੱਥੇ ਜਾਂਦਾ, ਇੱਜਤ ਪਾਂਦਾ ਰਿਹਾ। ੧੮੨੨ ਈਸਵੀ ਨੂੰ ਕਲਕੱਤੇ ਗਿਆ। ਓਥੇ ਇਹਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਮੱਕੇ ਹਜ ਕਰਨ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਓਥੋਂ ਮੁੜ ਕੇ ਫਿਰ ਹਿੰਦ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਲੈਕਚਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਦਿੱਲੀ ਆਇਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਮਜ਼ਹਬੀ ਸੁਧਾਰ ਤੇ ਇਸਲਾਮ ਦੀ ਉੱਨਤੀ ਬਾਬਤ ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਸਨ। ਇੱਥੇ ਵੀ ਉਹਦੇ ਬਹੁਤੇ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਾਫਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਇਸਲਾਮੀ ਸਲਤਨਤ ਨੂੰ ਬੜਾ ਨੁਕਸਾਨ ਪੁਚਾਇਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੰਗ ਕਰਾਂਗਾ, ਮੇਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੋ ਤੇ ਰੁਪਏ ਤੇ ਆਦਮੀ ਦੇਵੋ। ੫੦੦ ਦੇ ਕਰੀਬ ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਟਾਂਕ ਦੇ ਪੀਰ ਪਾਸ ਪੁੱਜਾ। ਇਸ ਦਾ ਪੀਰ ਮਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਓਸ ਦੇ ਲੜਕੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਮਦਦ ਲਈ। ਫਿਰ ਸ਼ਕਾਰਪੁਰ, ਖੈਰਪੁਰ ਹੋਂਦਾ ਹੋਇਆ ਸਿੰਧ ਦੇ ਮੁਲਕ ਵਿਚ ਗਿਆ। ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਰਈਸ ਰੁਸਤਮ ਖਾਂ ਨੇ ਓਹਦੀ ਬੜੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਉੱਥੋਂ ਕੰਧਾਰ ਗਿਆ, ਕਿੰਤੂ ਬਾਰਕਜੇਈ ਸਰਦਾਰਾਂ ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਦਰਯਾ ਕਾਬਲ ਲੰਘ ਕੇ ਪੰਜੇਰ ਦੇ ਮੁਕਾਮ ਤੇ ਪੁੱਜਾ ਤੇ ਇੱਥੇ ਯੂਸਫਜ਼ੇਈ ਕੌਮ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਹੱਡ ਦਾ ਵੈਰ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸਬਜ਼ ਝੰਡਾ ਖੜਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਜਹਾਦ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।