ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਵਾੜਾ ਦੇਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਕਿ ਚਹੁੰ ਪਾਸੀਂ ਫੌਜ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ ਖਲਕਤ ਨੂੰ ਵਿਚਕਾਰ ਲੈ ਗਿਆ ਤੇ ਚਾਰ ਪੰਜ ਰਾਹ ਤੋਂ ਇੱਕ ਇੱਕ ਦੋ ਦੋ ਰੁਪਯੇ ਦੇ ਕੇ ਬਾਹਰ ਖ਼ਲਕਤ ਨੂੰ ਕੱਢਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਲੱਖ ਦੇ ਉੱਪਰ ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਪਿਛਲੇ ਪੈਹਰ ਸਰਦਾਰ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀ ਵੱਲੋਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਦਾਜ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਖਿਲਾਰ ਕੇ ਵਿਖਾਈਆਂ ਗਈਆਂ।

੧੦੧ ਘੋੜੇ ਸੋਨੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ੧੦੧ ਗਊਆਂ ਸੋਨੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ੧੦੧ ਮੱਝਾਂ, ੧੦੦ ਊਠ, ੧੧ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ੰਜੀਰਾਂ ਤਿੱਲੇ ਦੇ ਕੱਢੇ ਹੋਏ ਝੁਲ ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਸੋਨੇ ਦੋ ਹੌਂਦੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਯਾਂ ਦੇ ਸੋਨੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਬਰਤਨ, ਜੜਾਊ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਯਾਂ ਦੇ ਬਹੁਮੁੱਲੇ ਜਵਾਹਰਾਤ ਕਪੜੇ, ਰੇਸ਼ਮ, ਕਮਖਾਬ ਤੇ ਬਨਾਰਸੀ ਆਦਿਕ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਦੋਸ਼ਾਲੇ ੫੦੦ ਇਸ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਤਰੀਮਤਾਂ ਦੇ ਤਰੇਵਰਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਹਿਸਾਬ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸੰਧ੍ਯਾ ਨੂੰ ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਆਤਸ਼ਬਾਜ਼ੀ ਚਲਾਈ ਗਈ। ਅੱਜ ਦੀ ਆਤਸ਼ਬਾਜ਼ੀ ਕੱਲ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਇੱਕ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿੰਨੇ ਰੰਗ ਨਿੱਕਲਦੇ ਤੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲ ਝੜਦੇ ਸਨ। ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਰੌਣਕ ਰਹੀ, ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਚਲਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਹੋਈ। ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੀ ਡੋਲੀ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾਇਆ ਗਿਆ ਤੇ ਸ੍ਰ. ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਦਰਬਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਇੱਕ ਬਹੁਮੁਲਾ ਸਿਰੋਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਫੇਰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨ ਜੋਗਾ ਨਹੀਂ। ਮੈਥੋਂ ਆਪ ਦੀ ਕੋਈ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ। ਆਪ ਨੇ ਅਪਾਰ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਤੇ ਪਰਦਾ ਪਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦੀ ਹਾਂ।

ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਸ ਵਿਆਹ ਤੇ ਸ੍ਰ. ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹਰ ਇੱਕ ਗੱਲ ਵੱਧ ਕੇ ਤੇ ਆਪਣੀ ਹੈਸੀਅਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਕੇ ਕੀਤੀ, ਦੋ ਰਾਤਾਂ ਬਰਾਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਖਾਣ ਪੀਣ ਦੀ ਹਰ ਇੱਕ ਚੀਜ਼ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦਿਲ ਪੁਚਾਈ। ਗੱਲ ਕੀ, ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਸਰ ਬਾਕੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣ ਦਿੱਤੀ।

ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੋਤਰੇ ਕੰਵਰ ਨੌਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕੇ ਘਰ ਆਂਦਾ। ਹੋਲੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਸੀ। ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਕਿਸੇ ਮਹਿਮਾਨ ਨੂੰ ਹੋਲੀ ਤੱਕ ਟੁਰਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ੧੨ ਤਰੀਕ ਨੂੰ ਸ਼ਾਲਾਮਾਰ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਜਲਸਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਲਮਾਰ ਬਾਗ਼ ਦੀਆਂ ਦੀਵਾਰਾਂ ਤੇ ਸੜਕਾਂ ਤੇ ਦੋ ਦੋ, ਤਿੰਨ ਤਿੰਨ ਦੀਵਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਰਾਂ ਰਖਾਈਆਂ ਗਈਆਂ, ਦਸ ਦਸ ਬਾਰਾਂ ਬਾਰਾਂ ਚਰਾਗ ਛੱਡ ਕੇ ਫਾਨੂਸ ਰਖੇ ਗਏ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹਜਹਾਨ ਦੇ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੀ ਬੈਠਣ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੀ ਬਾਰਾਦਰੀ ਦੀ ਛੱਤ ਤੇ ਸ਼ਾਮਿਆਨੇ ਲਾ ਕੇ ਡਿਨਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਦੇਸੀ ਸਰਦਾਰਾਂ ਤੇ ਰਈਸਾਂ ਵਾਸਤੇ ਅੱਡਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੀ। ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਫਵਾਰੇ ਚਲਦੇ ਰਹੇ, ਪਾਣੀ ਝਰਨਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛਨਛਨ ਹੌਜਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਣ ਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਦਾ ਅਕਸ ਬੜਾ ਹੀ ਮਨੋਹਰ ਨਜ਼ਾਰਾ ਦੱਸਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਯੂਰਪੀਨ ਲੇਡੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਗੌਨ ਪਾਈ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੜਕਾਂ ਤੇ ਫਿਰਦੀਆਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਬੋਂ ਲੈਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਜਦ ਰਾਤ ਬਹੁਤ ਗੁਜ਼ਰ ਗਈ, ਤਦ ਲੇਡੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਤੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਓਸ ਥਾਂ ਤੇ ਸੱਦੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦਾ ਜਲਸਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ।

੨੦੦. ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਾ ਜੰਗੀ ਲਾਟ ਨੂੰ ਬਾਗ਼ ਵਿਖਾਣਾ ਤੇ ਫਿਰ ਮਿਲਨਾ

ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਬਾਗ਼ ਤੇ ਹੋਰ ਵੇਖਣ ਜੋਗ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੱਸੀਆਂ। ੧੪ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਸੈਨਾਪਤੀ ਦੇ ਖੇਮੇ ਵਿੱਚ ਗਏ। ਚੋਖਾ ਚਿਰ ਗੱਲਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਰਾਜਸੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਤੇ ਕਈ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੇ ਅਜੇਹੇ ਕੀਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸੈਨਾਪਤੀ ਨੂੰ ਬੜਾ ਸੋਚਣਾ ਪਿਆ।