੨੧੨. ਦੋਸਤ ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ ਸ਼ਾਹ ਸ਼ੁਜਾ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਤੇ ਬਿਠਾਣ ਦੀ ਵਿਚਾਰ

ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਦੋਸਤ ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਗੁਸਤਾਖੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਇਹ ਵਿਉਂਤ ਕੱਢੀ ਕਿ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਦੋਸਤ ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਂ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਤੋਂ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਸ਼ਾਹ ਸੁਜਾਉਲ ਮੁਲਕ ਨੂੰ: ਜੋ ਗੱਦੀ ਦਾ ਅਸਲੀ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਇਸ ਸ਼ਰਤ ਤੇ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਕਿ ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਤੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸਦਾ ਮਿਤਰਾਨਾ ਸਬੰਧ ਰਖੇ ਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮੁਲਕ ਨਾਲ ਮਿਤਰਾਨਾ ਸਲੂਕ ਨਾ ਪਾਏ। ਇਸ ਵਿਉਂਤ ਨੂੰ ਸਿਰੇ ਚਾੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਨੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ। ਇਸ ਕਰ ਕੇ ੧੮੩੮ ਈਸਵੀ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਅਫਸਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਾਸ ਆਏ।

੨੧੩. ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਸਫੀਰ ਮਹਾਰਾਜ ਪਾਸ

ਮਿਸਟਰ ਮੈਗਨਾਟਨ ਸਾਹਬ ਪੋਲੀਟੀਕਲ ਸਕੱਤ੍ਰ ਗਵਰਮੈਂਟ ਹਿੰਦ ਕਪਤਾਨ ਵੈੱਡ ਸਾਹਿਬ ਪੋਲੀਟੀਕਲ ਏਜੰਟ ਲੁਧਿਆਣਾ, ਕਪਤਾਨ ਆਸਬੋਰਨ ਸਾਹਿਬ ਫੌਜੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਹਿੰਦ, ਡਾਕਟਰ ਡਰਮੰਟ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਕਪਤਾਨ ਮੈਗ੍ਰੇਗਰ ਸਾਹਿਬ ਆਏ। ਓਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਆਦੀਨਾ ਬੇਗ ਸਨ, ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਸਫੀਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉੱਥੇ ਆਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਆਇਆ। ਜਦ ਇਹ ਸਫੀਰ ਅਦੀਨਾ ਨਗਰ ਤੋਂ ਦੋ ਪੜਾਓ ਰਹਿ ਗਏ, ਤਦ ਕੰਵਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ (ਜੋ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਲੜਕਾ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੋਤਰਾ ਸੀ) ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਵਾਗਤ ਲਈ ਜਾਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ। ਕੰਵਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਦੀ ਆਯੂ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਕੇਵਲ ੭ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਓਸ ਨੇ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਹਥ੍ਯਾਰ ਲਾ ਸੁੰਦਰ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ੩੦੦ ਸਵਾਰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਸਫੀਰਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਜਾ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਅਦੀਨਾ ਨਗਰ ਇੱਕ ਪੜਾਓ ਰਹਿ ਗਿਆ ਤਦ ਕੰਵਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਗਿਆ ਮੰਗੀ ਕਿ ਜਾ ਕੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸਫੀਰਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਦੇਵੇ। ਤੁਰਨ ਸਮੇਂ ਮਿਸਟਰ ਮੈਗਨਾਟਨ ਨੇ ਇੱਕ ਸੋਨੇ ਦੀ ਘੜੀ ਤੇ ਜ਼ੰਜੀਰ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਹਿੰਦ ਵੱਲੋਂ ਕੰਵਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਵਰ ਨੇ ਬੜੀ ਸੰਜੀਦਗੀ ਨਾਲ ਸੋਹਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਆਪ ਜਦ ਵਾਪਸ ਜਾਓਗੇ, ਤਦ ਲਾਰਡ ਆਕਲੈਂਡ ਸਾਹਿਬ ਬਹਾਦਰ ਨੂੰ ਕਹਿਣਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਲੜਕੇ ਨੂੰ ਸਲਤਨਤ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਸ਼ੁਭਚਿੰਤਕ ਪਾਓਗੇ।

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਕੰਵਰ ਸਾਰੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫਸਰਾਂ ਨਾਲ ਹੱਥ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬੜੀ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਘੋੜੇ ਦੀ ਪਿੱਠ ਤੇ ਜਾ ਬੈਠਾ ਤੇ ਘੋੜੇ ਤੇ ਬੈਠਦੇ ਹੀ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਪੋਯੇ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਤੱਕ ਕੰਵਰ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਓਹਲੇ ਨਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਦ ਤੱਕ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਖਲੋਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਰਹੇ ਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਿੱਕੇ ਜਿਹੇ ਕੰਵਰ ਦੀ ਸਿਆਣਪ, ਸਮੇਂ ਅਨੁਕੂਲ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰਨ, ਫੁਰਤੀ ਤੇ ਦਲੇਰੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।

ਮਿਸਟਰ ਆਸਬੋਰਨ ਇਸ ਕੰਵਰ ਬਾਬਤ ਇੰਜ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਅੱਜ ਤੱਕ ਇਸ ਲੜਕੇ ਜਿੰਨਾ ਆਲਾ ਦਰਜੇ ਦਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਲੜਕਾ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਲੰਘਿਆ। ਇਹ ਬੜਾ ਹੀ ਸੋਹਣਾ ਹੈ, ਮੋਟੀਆਂ ਮੋਟੀਆਂ ਰਸੀਲੀਆਂ ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਨਨ ਵਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਇਸ ਦਾ ਬੋਲ ਚਾਲ ਦਾ ਢੰਗ ਬੜਾ ਹੀ ਦਿਲ ਖਿੱਚਵਾਂ ਸਭ੍ਯਤਾ ਦਾ ਸ਼ਰੀਫਾਨਾਂ ਹੈ, ਓਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਬੇਹੁਦਗੀਆਂ ਤੋਂ ਜੋ ਇਸ ਉਮਰ ਦੇ ਵਲਾਇਤ ਦੇ ਲੜਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਰਹਿਤ ਹੈ। ਮੈਂ ਗੱਲਾਂ ਕਥਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਲੜਕੇ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਤੋੜੇਦਾਰ ਬੰਦੂਕ ਅਸਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਸਾਂ ਕਦੇ ਇਸ ਨੂੰ ਚਲਾਇਆ ਵੀ ਹੈ? ਜਿਸ ਤੇ ਓਹ ਬੜੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਕੁਰਸੀ ਤੋਂ ਉੱਛਲ ਕੇ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਬੰਦੂਕ ਭਰ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਆਪ ਦੱਸੋ ਕਿਸ ਨੂੰ ਮਾਰਾਂ? ਜਿਸ ਦਾ ਉੱਤਰ ਮੈਂ ਇਹ ਦਿੱਤਾ ਕਿ, ਹਾਲੀ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਜ਼ਰੀ ਨਹੀਂ