ਪੈਂਦੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਕਰ ਕੇ ਛੱਡ ਦੇਵੋ। ਕਿੰਤੂ ਇਹ ਤਾਂ ਦੱਸੋ ਕਿ ੧੦੦ ਗਜ਼ ਦੇ ਫਾਸਲੇ ਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦੇ ਹੋ? ਜਿਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਓਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਉਹਦੇ ਸਾਥੀ ਸਨ ਤੇ ਖੇਮੇ ਦੇ ਗਿਰਦ ਖੜੇ ਸਨ, ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਆਪ ਦੇ ਦੋਸਤ ਹਨ। ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਆਦਮੀ ਦੱਸੋ, ਜੋ ਸਲਤਨਤ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੋਵੇ ਤੇ ਫਿਰ ਵੇਖਨਾ ਮੈਂ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਕੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

੨੧੪. ਸਫੀਰਾਂ ਦਾ ਆਦੀਨਾ ਨਗਰ ਜਾ ਕੇ ਪੁੱਜਣਾ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਤੋਹਫੇ ਦੇਣੇ

ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਆਦੀਨਾ ਬੇਗ ਤੋਂ ੫ ਮੀਲ ਦੇ ਫਾਸਲੇ ਤੇ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸੁਚੇਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹਾਥੀ ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਸਫੀਰਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਤੇ ਇੱਕ ਸੋਹਣੇ ਜਿਹੇ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਉਤਾਰੇ ਦੇ ਅਸਥਾਨ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਸੀ, ਉਤਾਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਆਰਾਮ ਲਈ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਇਕਤ੍ਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਫੀਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ੨੯ ਮਈ ੧੮੩੮ ਨੂੰ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਾਰਡ ਆਕਲੈਂਡ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲੋਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਤੋਹਫੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਤੇ ਸਵਾਏ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਸੁੱਖ ਸਾਂਦ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਜ਼ਿਕਰ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਤੋਹਫੇ ਇਹ ਸਨ:

ਗਵਰਨਰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਜਵਾਹਰਾਤ ਨਾਲ ਜੜੀ ਹੋਈ, ਪਸਤੌਲ ਜਿਸ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਕੰਮ ਹੋਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ੧, ਅਤੀ ਸੁੰਦਰ ਤਲਵਾਰ ੧, ਘੋੜੇ ਸੋਨੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ੨।

੩੧ ਮਈ ਨੂੰ ਸਫੀਰਾਂ ਦੀ ਦੂਜੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਮਿਸਟਰ ਮੈਗਨਾਟਨ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਲਾਰਡ ਆਕਲੈਂਡ ਦਾ ਮੁਰਾਸਲਾ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸੁਣਾਇਆ, ਫਿਰ ਗਵਰਨਰਮੈਂਟ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਦੀ ਅਤਿ ਲੋੜ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਉੱਕਾ ਹੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਦੋਸਤ ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਂ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਕੇ ਸੁਜਾਉਲ ਮੁਲਕ ਨੂੰ ਤਖ਼ਤ ਵਾਪਸ ਦਵਾ ਦੇਣ ਤੇ ਚਾਹੁਣ ਤਾਂ ਸਰਕਾਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਵੀ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਮਦਦ ਲੈਣ, ਕਿੰਤੂ ਜਿਕੁਣ ਹੋਵੇ ਦੋਸਤ ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਗਦੀਓਂ ਉਠਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਜੇ ਓਸ ਨੇ ਰੂਸ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਤਦ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪੱਛਮੀ ਬਾਹੀਂ ਬੜੀ ਖਤਰਨਾਕ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਪੂਰਨ ਸੰਮਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ, ਸਫੀਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲਾਹੌਰ ਲੈ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ੧੩ ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਮ ਦਰਬਾਰ ਕਰ ਕੇ ਸਫੀਰਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਮੁਲੇ ਸਿਰੋਪਾ ਦਿੱਤੇ।

੨੧੫. ਸ਼ਾਹ ਸ਼ੁਜਾ ਨਾਲ ਇਕਰਾਰ ਹੋਣਾ

ਜਦ ਸਫੀਰਾਂ ਦਾ ਮਤਲਬ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਦ ਮਿਸਟਰ ਮੈਗਨਾਟਨ ਲੁਧਿਆਣੇ ਗਏ ਤਾਂ ਜੋ ਸ਼ਾਹ ਸ਼ੁਜਾ ਨੂੰ ਓਸ ਦੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਚੰਗੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਖਬਰੀ ਦੇਣ। ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਇਸ ਸੋਹਣੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਨੂੰ ਦੱਸ ਕੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਦਾ ਓਸ ਨੂੰ ਧੰਨਵਾਦੀ ਬਣਾਇਆ। ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਤੇ ਸ਼ੁਜਾਉਲ ਮੁਲਕ ਤਿੰਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ

-----------------

The Hon: Mr. Asborne says about Partap Singh. He is one of the most intelligent boys I ever met with very good looking, with singularily large and expressive eyes. His manners are in the highest degree attractive, polished and gentlemen like and totally free from all manvar's honte and awkwardness so generally found in European children of that age. In the course of conversation I asked him if his match look was a real one and if he ever shot with it. He jumped off his chair highly indignant at the question, and after rapidly loading his musket exclaimed, now what shall I shot? I replied I saw nothing in the camp at present, it would be safe to shoot at, and asked him if he thought he could hit a man at hundred yards' distance, to which he replied without a moments hesitation, pointing to a crowd of sikh chiefs and soldiers, that surrounded the true. "These are all your friends, but show me an enemy to the British Government and you shall soon see what I can do.