ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਤੇ ੨੫ ਭੇਟਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਕਰ ਕੇ ਫਿਰ ਘੋੜੇ ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਸੈਰ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ। ਇੱਥੋਂ ਮੁੜ ਕੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ। ਪਹਿਲਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਡਾਕ ਸੁਣਦਾ। ਫਿਰ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਦਾ। ਫਿਰ ਦਾਤਣ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਮੁਨਸ਼ੀ ਜਿਸ- ਜਿਸ ਮਹਿਕਮੇ ਦੀ ਗੱਲ ਆ ਕੇ ਸੁਣਾ ਗਏ ਸੀ, ਓਸ ਵੇਲੇ ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਕੇ ਇਨਾਮ ਜਾਂ ਸਜ਼ਾ ਜੋ ਦੇਣੀ ਹੁੰਦੀ ਦੇ ਦੇਂਦਾ। ਦੋ ਦੋ ਤਿੰਨ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਰੁਪਯਾ ਜੁਰਮਾਨੇ ਦਾ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਲੈ ਕੇ ਉਠਦਾ। ਓਹ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਤੇ ਜਾਗੀਰਦਾਰਾਂ ਪਾਸੋਂ ਆਪਣੀ ਸਰਦਿਆਈ, ਰੋਟੀ ਤੇ ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਖ਼ਰਚ ਲੈਂਦਾ ਸੀ।

ਹਰ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਦੇ ਚੇਹਰੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਓਹਦੀ ਸਿਆਣਪ, ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਤੇ ਸੁਭਾਵ ਦੀਆਂ ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਮਲੂਮ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਦਾ ਓਹਨੂੰ ਅਜੇਹਾ ਢੰਗ ਯਾਦ ਸੀ ਕਿ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਮੋਹਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਦਿਲ ਦੀ ਗੱਲ ਮਲੂਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਬਹਾਦਰ, ਸੱਚੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਤੇ ਅਨਾਥਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਕੋਈ ਕਸੂਰ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਜੇ ਕਦੀ ਉਹ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਕੇ ਸੱਚ ਕਹਿ ਦੇਵੇ, ਤਦ ਓਸ ਤੇ ਖ਼ਿਮਾ ਕਰ ਦੇਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਤਜ਼ਰਬੇ ਤੇ ਸਿਆਣਪ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਢੰਗ ਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜਦ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦਾ, ਤਦ ਬੜੀਆਂ ਖੁਲ੍ਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਐਸੇ ਢੰਗ ਵਰਤਦਾ ਕਿ ਦੂਜੇ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਆਖ ਦੇਂਦਾ।

ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਬੜਾ ਚਤੁਰ ਤੇ ਰਣ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਪੰਡਤ ਸੀ ਕਿ ਮੈਦਾਨ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੇ ਆਦਮੀਆਂ ਦਾ ਖੂਨ ਹੋ ਕੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਭ ਉਠਾਣ ਦੇ ਸਦਾ ਹੀ ਤਰੀਕੇ ਵਰਤਦਾ ਰਿਹਾ। ਬੜਾ ਸਾਦਾ ਸੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਦਰਬਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਦਾ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਤਾਕੀਦ ਕਰਦਾ ਕਿ ਹੀਰੇ ਜਵਾਹਰਾਤ ਆਦਿਕ ਪਹਿਨਣੇ ਤੀਵੀਆਂ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ। ਮਰਦ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸੋਭਦੇ ਹਨ। ਫੌਜ ਦੀ ਸਿਖਾਈ ਦੀ ਲੜਾਈ ਆਪ ਵੇਖਦਾ ਤੇ ਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਹੌਂਸਲੇ ਵਧਾਂਦਾ। ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਬੜੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ। ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀ ਗੱਲ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਾ ਦੱਸਦਾ। ਜੇ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰਾਏ ਲੈ ਲੈਂਦਾ, ਪਰ ਕਰਦਾ ਓਹ ਜੋ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਲੱਗੇ। ਅਯੋਗ ਖ਼ਰਚ ਨਾ ਕਰਦਾ ਤੇ ਖ਼ਰਚ ਕਰਨ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲੱਖਾਂ ਖ਼ਰਚ ਕਰਦਾ ਨਾ ਸੰਗਦਾ। ਧਰਮ ਅਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਬਹੁਤ ਦਾਨ ਦੇਂਦਾ, ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰਾਂ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮਸਜਦਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਨੇ ਜਾਗੀਰਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਹੱਥ ਦਾ ਬੜਾ ਸਖੀ ਸੀ, ਅਕਲ ਦਾ ਪੁਤਲਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਦਾ ਨਿਰਾਲਾ ਆਦਮੀ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਅਕਲ ਤੇ ਬਾਹੂਬਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸਲਤਨਤ ਕਾਇਮ ਕਰ ਲਈ ਕਿ ਜਿਸ ਤੋਂ ਇੰਗਲੈਂਡ, ਫਰਾਂਸ ਤੇ ਰੂਸ ਆਦਿਕ ਸਲਤਨਤਾਂ ਕੰਬਦੀਆਂ ਸਨ।

ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਇਹ ਲੜਕੇ ਸਨ: ਸ. ਖੜਕ ਸਿੰਘ, ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ, ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ, ਮੁਲਤਾਨਾ ਸਿੰਘ, ਕਸ਼ਮੀਰਾ ਸਿੰਘ, ਪਸ਼ੌਰਾ ਸਿੰਘ, ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜੋ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਤਖ਼ਤ ਤੇ ਬੈਠਾ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਸੀ ਤੇ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਸੀ, ਇਹ ਅਭਾਗਾ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਅੰਤਮ ਸਿੱਖ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸੀ।