੫. ਕੰਵਰ ਦਾ ਚਲਾਣਾ

ਕੰਵਰ ਜੀ ਨੂੰ ਚੋਟ ਅਜੇਹੀ ਸਖ਼ਤ ਲੱਗੀ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਵੀ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ। ਰਾਜਾ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੰਵਰ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਪਾਸ ਨਾ ਜਾਣ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਤੱਕ ਜਦ ਤੱਕ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵਟਾਲੇ ਤੋਂ ਲਾਹੌਰ ਨਹੀਂ ਸੱਦ ਲਿਆ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਥਰ ਦੇ ਗਿਰਨੇ ਨੂੰ ਵੀ ਲੋਕੀ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਚਲਾਕੀ ਸਮਝਦੇ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੇ ਕੰਵਰ ਨੌਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ ! ਕਿੰਤੂ ਜਦ ਕੰਵਰ ਨੇ ਰਾਜ ਕਾਜ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਲੈਣਾ ਚਾਹਿਆ, ਤਦ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਭੜਕ ਉੱਠਿਆ ਤੇ ਰਾਜ ਕਾਜ ਦਾ ਕੰਵਰ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਪਸੰਦ ਨਾ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਕੁਚਾਲ ਚਲੀ।

ਕੰਵਰ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਆਦਤ ਦਾ ਜਾਣੂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਵਧਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੌਸਲੇ ਤੇ ਆਪਾਧਾਪੀ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਾ ਕਰ ਕੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਫੌਜ ਇਕੱਠੀ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਕਿੰਤੂ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਕੰਵਰ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਤੋੜਦਾ, ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੰਵਰ ਨੌਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈ ਲਈ।

ਕਰਨਲ ਬਿਜੈ ਸਿੰਹ ਰਾਜਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਦੇ ਖ਼ਾਸ ਆਦਮੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ। ਜਿਸ ਦਿਨ ਮਹਾਰਾਜਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦਾਹ ਕਰਮ ਹੋਇਆ, ਓਸ ਦਿਨ ਇਸੇ ਆਦਮੀ ਦੀ ਫੌਜ ਦਾ ਪਹਿਰਾ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਸਿੱਖ ਫੌਜ ਨੂੰ ਪਹਿਰੇ ਤੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਰਨਲ ਬਿਜੈ ਸਿੰਹ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਬਾਨੀ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਦ ਮਹਾਰਾਜਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸੀ, ਤਦ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੰਵਰ ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਓਹਨਾਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵੇਖਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਜੇ ਕਦੀ ਅੱਜ ਇਸ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏ, ਤਦ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਜਾਂ ਰਾਣੀ ਚੰਦ ਕੌਰ ਨੂੰ ਤਖ਼ਤ ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਮਨ ਮੰਨੀ ਹਕੂਮਤ ਕਰਾਂਗੇ। ਤਾਂ ਤੇ ਅੱਜ ਕੰਵਰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਜੀਉਂਦਾ ਜਾਣਾ ਨਾ ਪਾਵੇ। ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਉੱਤੇ ਕੁਝ ਡੋਗਰੇ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਸਿਲਾਂ ਉਖੇੜ ਕੇ ਸੁੱਟਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਈਆਂ। ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਕੰਵਰ ਮੁੜ ਕੇ ਆਇਆ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਦਾ ਲੜਕਾ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਮਲਾਈ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਰਾਜਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਕੰਵਰ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪ ਦੇ ਲੜਕੇ ਨੂੰ ਵੀ ਚੋਟ ਆਵੇ। ਕਿੰਤੂ ਰਾਜਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੇਰੇ ਤਿੰਨ ਲੜਕੇ ਹਨ, ਜੋ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਮਰ ਗਿਆ ਤਦ ਕੋਈ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਹੀਂ। ਦੋ ਬਾਕੀ ਦੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ। ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੀ ਕੰਵਰ ਤੋਂ ਅੱਡ ਹੋਣ ਦੀ ਬਹੁਤ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਆਦਿਕ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਕਰ ਕੇ ਵੱਖ ਹੋਣਾ ਚਾਹਿਆ। ਕਿੰਤੂ ਕੰਵਰ ਨੇ ਨਾ ਜਾਣ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਇਹ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਪਾਸ ਆਏ, ਤਦ ਕਰਨਲ ਬਿਜੈ ਸਿੰਹ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਤੇ ਉੱਪਰੋਂ ਪੱਥਰ ਸੁਟ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਅਕਹਿ ਘਟਨਾ ਹੋਈ। ਪਾਲਕੀ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲਿਆ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਝੱਟ ਕੱਢ ਕੇ ਓਸ ਵਿੱਚ ਕੰਵਰ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਅੰਦਰ ਲੈ ਗਏ ਤੇ ਜਦ ਤੱਕ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨਾ ਆ ਗਿਆ। ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਪਾਸ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨਲ ਬਿਜੈ ਸਿੰਹ ਨੇ ਓਸ ਵੇਲੇ ਦੱਸੀਆਂ ਜਦ ਕਿ ਓਸ ਨੂੰ ਇਹ ਕਾਰਾ ਕਰਨ ਦੇ ਬਦਲੇ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਜਾਗੀਰ ਨਾ ਮਿਲੀ। ਕੰਵਰ ਨੌਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਖੂਨ ਦੀ ਹਤਯਾ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਲਾਈ ਹੈ। ਕੁਝ ਆਦਮੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨੀ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਲਾਰਕ ਸਾਹਿਬ ਜੋ ਲੁਧਿਆਣੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਸੀ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਹਨੂੰ 'ਫਰਜੰਦੇ ਖ਼ਾਸ' ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਦਿਨ ਜਨਰਲ ਵੰਟੋਰਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ