ਰਾਣੀ ਚੰਦ ਕੌਰ

ਕੰਵਰ ਨੌਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਚਲਾਣੇ ਮਗਰੋਂ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਨਸਾ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਤਖ਼ਤ ਤੇ ਬਠਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਇਸੇ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵਟਾਲੇ ਤੋਂ ਮੰਗਾਇਆ। ਪਰ ਫੇਰ ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਸੰਧਾਵਾਲੀਏ ਸ੍ਰਦਾਰ ਇਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹਨ ਤੇ ਰਾਣੀ ਚੰਦ ਕੌਰ ਵਿਧਵਾ ਸ੍ਰ. ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਆਪ ਹਕੂਮਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਣੀ ਚੰਦ ਕੌਰ ਨੇ ਰਾਜਾ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੰਵਰ ਨੌਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਰਾਣੀ ਗਰਭਵਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਬਾਲ ਦੇ ਜੰਮਣ ਤੱਕ ਉਡੀਕ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਓਸ ਵੇਲੇ ਤੱਕ ਮੈਂ ਆਪ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਾਂਗੀ।

ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜਦ ਸਾਰੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਰਾਣੀ ਵੱਲ ਹੀ ਵੇਖਿਆ, ਤਦ ਇਸ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਗੱਲ ਮੰਨ ਲਈ ਤੇ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਜਾਣ ਵਾਸਤੇ ਕਿਹਾ। ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਾ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੋਇਆ, ਕਿੰਤੂ ਵਟਾਲੇ ਹੀ ਮੁੜ ਗਿਆ ਤੇ ਰਾਣੀ ਚੰਦ ਕੌਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਬਾਲ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।

ਇਹ ਪ੍ਰਬੰਧ ਰਾਜਾ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਹੁਣ ਦੂਜਾ ਰਾਹ ਫੜਿਆ ਕਿ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਦਮੀ ਛੱਡੇ ਜੋ ਇਸ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੇ ਉਲਟ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਆਲ ਕਰ ਕੇ ਫਿਰਦੇ ਸਨ। ਸਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੀ ਕਦਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ ਕੀ ਓਹ ਵੀ ਕੋਈ ਮਰਦ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਤੀਵੀਂ ਰਾਜ ਕਰੇ? ਹੁਣ ਸੰਧਾਵਾਲੀਏ ਜ਼ੋਰ ਫੜ ਜਾਣਗੇ। ਜੇਹੜਾ ਓਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਝਾੜੇਗਾ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਹਿਣਾ ਮਿਲੇਗਾ। ਬਾਕੀ ਦਿਆਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਦੀ ਫੌਜ ਰੱਖ ਲੈਣਗੇ। ਤਖ਼ਤ ਤੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇਨਾਮ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਓਹ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਜੇ ਕਦੀ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਤਖ਼ਤ ਤੇ ਬੈਠਦਾ ਤਦ ਇਨਾਮ ਮਿਲਦੇ, ਤਨਖਾਹਾਂ ਵਧਦੀਆਂ: ਆਦਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਫੌਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਮੇਰਾ ਮੰਤਰ ਚੱਲ ਗਿਆ ਹੈ। ਤਦ ਆਪ ਤਾਂ ਬੀਮਾਰੀ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਜੰਮੂ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਕਿੰਤੂ ਉਹਦੇ ਸੂਹੀਏ ਅੱਗੇ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵਧੀਕ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਨੂੰ ਘੜੀ ਘੜੀ ਦੇ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਪੁੱਜਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਚਪੱਠੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰਦਾਰ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਏਜੰਟ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਵਾਸਤੇ ਵਰਗਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫੌਜ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ ਤੇ ਓਸ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਤੇ ਬਿਠਾਣਾ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਜੰਮੂ ਲਿਖਾ ਪੜ੍ਹੀ ਕਰ ਕੇ ਦਿਨ ਮੁਕੱਰਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ੩੦੦ ਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਮੁਕੇਰੀਆ ਤੋਂ ਕੂਚ ਕਰ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ਸ਼ਾਲਾਮਾਰ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਡੇਰਾ ਲਾਇਆ ਤੇ ਓਹਨੇ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮੀਆਂਮੀਰ ਤੋਂ ਭੇਜ ਕੇ ਸਿੱਧੀ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਤਖ਼ਤ ਮਿਲ ਜਾਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਇਨਾਮ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਤਨਖਾਹ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਕਰਨ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ੫ ਮਾਘ ੧੮੯੮ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਮੁਤਾਬਕ ੪ ਜਨਵਰੀ ੧੮੪੧ ਈਸਵੀ ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਬੁਧੂ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਆਵੇ ਪਾਸ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਪਲਟਣਾਂ, ਦੋ ਰਸਾਲੇ ਤੇ ਕੁਝ ਤੋਪਖਾਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜਾ ਮਿਲੇ ਤੇ ਓਹਨਾਂ ਬਕਾਇਦਾ ਤੋਪਾਂ ਦੀ ਸਲਾਮੀ ਕਰ ਕੇ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਇਹ ਸੁਣ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਹੋਰ ਰਈਸ ਤੇ ਅਮੀਰ ਵੀ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਜਾ ਮਿਲੇ। ਜਨਰਲ ਵੰਟੋਰਾ ਤੇ ਸਰਦਾਰ ਸੁਚੇਤ ਸਿੰਘ ਵੀ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਪਾਸ ਅੱਪੜ ਗਏ। ਜਦ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ, ਤਦ