ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ

੯ ਮਾਘ ੧੮੯੮ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਤਖ਼ਤ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਰਾਜਾ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵਜ਼ੀਰੀ ਦਾ ਸਿਰੋਪਾਓ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਇਕਰਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੁਪਯਾ ਮਹਾਵਾਰ ਵਧਾਯਾ। ਸੰਧਾਵਾਲੀਏ ਸਰਦਾਰ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੱਸ ਕੇ ਸਤਲੁਜ ਤੋਂ ਪਾਰ ਚਲੇ ਗਏ ਤੇ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ।

ਡੋਗਰਿਆਂ ਨੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਬੇਮੁਹਾਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫੌਜ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਰੋਕੀ ਜਾਂ ਦਬਾਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਓਹਨੂੰ ਲੁੱਟ ਕੇ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਇਹ ਵਿਦਰੋਹ ਸਿਰਫ ਲਾਹੌਰ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਤੱਕ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਬਲਕਿ ਜੰਮੂ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੇ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਤੱਕ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਦੀ ਫੌਜ ਸੀ, ਓਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭੂਚਾਲ ਜਿਹਾ ਆ ਗਿਆ। ਜਨਰਲ ਕੋਰਟ ਸਾਹਿਬ ਪੰਜਾਬ ਛੱਡ ਗਏ, ਅਵੇਟੇਬਲ ਸਾਹਿਬ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਤੋਂ ਜਲਾਲਾਬਾਦ ਚਲੇ ਗਏ।

ਅਜੇਹੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਨੇ ਫੌਜ ਭੇਜ ਕੇ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਦਦ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀ, ਕਿੰਤੂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸਮੇਂ ਬਦੇਸ਼ੀ ਫੌਜ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਉਣਾ ਉਚਿਤ ਨਾ ਸਮਝਿਆ ਤੇ ਬੜੀ ਸਰਗਰਮੀ ਤੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਵਿਗੜੀ ਹੋਈ ਫੌਜ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਫਸਾਦ ਠੀਕ ਠਾਕ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਮਨ ਹੋ ਗਿਆ।

ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਢੰਗ ਤੇ ਵੰਡਿਆ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਡ ਅੱਡ ਛਾਵਣੀਆਂ ਨੀਯਤ ਕਰ ਕੇ ਭੇਜੀਆਂ। ਜਿੰਨੇ ਬੁੱਢੇ ਨੌਕਰ ਸੀ, ਸਭ ਨੂੰ ਘਰੀਂ ਭੇਜ ਕੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਭਰਤੀ ਕਰ ਲਿਆ।

ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਖੂਬਸੂਰਤ, ਜਵਾਨ ਤੇ ਬਹਾਦਰ ਆਦਮੀ ਸੀ। ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਹਰ ਫੌਜ ਦੀ ਕਵਾਇਦ ਵੇਖਦਾ ਤੇ ਸਵੇਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ੧੧ ਵਜੇ ਤੱਕ ਮੁਲਕ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

ਪਿੱਛੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ ਕਿ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਨਾਮ ਦਾ ਸਰਦਾਰ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਆਦਮੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਵਰਗਲਾਨ ਵਿੱਚ ਬੜਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਤੇ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਇੱਕ ਕਰ ਕੇ ਜਦ ਕਿਲ੍ਹਾ ਫਤਹ ਹੋਣ ਤੇ ਆਇਆ, ਤਦ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਸੁਲਾਹ ਕਰਾ ਦਿੱਤੀ। ਜਦ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਸਾਰਾ ਮਾਲ ਮਤਾ ਜੰਮੂ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਤਦ ਕੁਝ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਚਾਹਿਆ ਕਿ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਡਕ ਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਕਿੰਤੂ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਹੁਕਮ ਲਿਆ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ। ਦੂਜਾ ਇਸ ਨੂੰ ਆਸ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵਜ਼ੀਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ।

ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਤਾੜ ਲਿਆ ਕਿ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹੋਂਦ ਇਸ ਦੇ ਖਾਨਦਾਨ ਵਾਸਤੇ ਹਰ ਵੇਲੇ ਦਾ ਖਟਕਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪੰਜ ਬਨਾਵਟੀ ਚਿੱਠੀਆਂ ਵਿਖਾਈਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਸੰਧਾਵਾਲੀਏ ਸਰਦਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਓਹ ਪਿਸ਼ੌਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਫੌਜ ਦਾ ਜੋੜ ਕਰ ਰਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ੁਭਚਿੰਤਕ ਤੇ ਇੰਨੀ ਘ੍ਰਿਣਾ ਕਰ ਲਈ ਕਿ ਇਹਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਵੀ ਨਾ ਚਾਹਿਆ। ਇਕ ਦਿਨ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬੁਲਾਣ ਲਈ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੇ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਭਜਵਾਇਆ। ਇਹ ਆਦਮੀ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਬਿਨਾਂ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਓਹ ਆਉਣ ਤੇ ਇਨਕਾਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਆਦਮੀ ਭੇਜਿਆ, ਓਹ ਵੀ