ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ

ਰਾਜਾ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਮਰਨ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਸੁਣੀ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਬੁੱਧੂਸ਼ਾਹ ਦੇ ਆਵੇ ਤੇ ਸੀ, ਉਹ ਮੱਛੀ ਵਾਂਗ ਤੜਫਨ ਲੱਗਾ। ਉਹਦਾ ਦਾਦਾ ਰਾਜਾ ਸੁਚੇਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਰਾਏ ਕੇਸਰੀ ਸਿੰਘ ਓਸ ਵੇਲੇ ਪਾਸ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬੜਾ ਹੌਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਧੀਰਜ ਬਨ੍ਹਾਈ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੀਵੀਆਂ ਵਾਂਗ ਰੋਣ ਧੋਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ ਹੈ? ਜੇ ਮਰਦ ਹੈਂ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਫ਼ਿਕਰ ਕਰ। ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਉੱਠਿਆ ਤੇ ਫੌਜ ਖਾਲਸਾ ਦੇ ਪਾਸ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆਂ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਸਾਕਾ ਸੁਣਾਇਆ ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਖਾਲਸਾ ਜੀ! ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਪੀਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ। ਜਿਸ ਨੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੇ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਹੀ ਬਿਨਾਂ ਭਲਿਆਈ ਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਬੁਰਿਆਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਬੇਗੁਨਾਹ ਵਿਚਾਰੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਸਮਝਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸਪੁੱਤ੍ਰ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਬੜੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਜੇਹੜਾ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਲਸਾ ਫੌਜ ਦੀ ਆਦ ਤੋਂ ਹੀ ਭਲਿਆਈ ਕਰਦਾ ਆਇਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਬੇਗੁਨਾਹ ਨੂੰ ਪਾਪੀ ਸੰਧਾਵਾਲੀਏ ਮਾਰ ਦੇਣ ਤੇ ਤਦ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਚੁੱਪ ਕਰ ਕੇ ਬੈਠੇ ਰਵੋ? ਪਿਆਰੇ ਖਾਲਸੇ ਜੀ ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਸੀ ਕਿ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਕੰਮ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ ਹੈ? ਜਦ ਇਹ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਤਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਅੰਦਰੋਂ ਅੰਦਰ ਇਹ ਮਤਾ ਪਕਾਇਆ, ਜੇਹੜਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਜ ਕਰ ਵਿਖਾਇਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਹ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇਣਗੇ ਤੇ ਇਸੇ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਜ ਹੀ ਦਸ ਬਾਰਾਂ ਖਤ ਲੁਧਿਆਣੇ ਤੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵੱਲ ਪਾਏ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੇਹੜਾ ਕੰਮ ਅਸਾਂ ਕਰਨਾ ਸੀ ਸੋ ਉਹ ਕਰ ਲੀਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਨਿਧੜਕ ਅਤੇ ਬੜੀ ਜਲਦੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਵੋ। ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਐ ਖਾਲਸਾ ਜੀ ! ਜੇ ਐਸ ਵੇਲੇ ਤੁਸਾਂ ਬਹਾਦਰਾਂ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਨਾ ਕੀਤੇ, ਤਦ ਓਸ ਵੇਲੇ ਜਦ ਕਿ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਚਾਲੀ ਪੰਜਾਹ ਹਜ਼ਾਰ ਫੌਜ ਇੱਥੇ ਅੱਪੜ ਗਈਂ, ਤੁਸਾਥੋਂ ਕੁਝ ਹੋ ਨਾ ਸਕੇਗਾ। ਓਸ ਵੇਲੇ ਤੁਹਾਡੀ ਬਹਾਦਰੀ ਤੇ ਕੀਰਤੀ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਏਗੀ। ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦੇਣਗੇ ਤੇ ਫਿਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸਾਨੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪਏਗਾ। ਐ ਭਰਾਵੋ! ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਮੁਲਕ ਨੂੰ ਇਸ ਖਰਾਬੀ ਤੇ ਤਬਾਹੀ ਤੋਂ ਬਚਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਕਹੇ ਲਗੋ। ਵੱਡੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਜਿਉਂ ਦਾ ਤਿਉਂ ਭਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਬਾਪ ਤੇ ਦਾਦਾ ਨੇ ਇੰਨਾ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਕਦੀ ਮੈਂ ਇੱਕ ਲੱਖ ਜਵਾਨ ਨੌਕਰ ਰੱਖ ਲਵਾਂ ਤਦ ਵੀ ਕੋਈ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਇਕਰਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜੋ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਹੈ ਤੁਹਾਡੀ ਭਲਿਆਈ ਤੇ ਖ਼ਰਚ ਕਰਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਦਾ ਧਨ ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਕੰਮ ਆਵੇ। ਮੈਂ ਸਪਥ ਖਾ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਅੱਜ ਤੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਸਪਾਹੀ ਨੂੰ ੧੨ ਤੇ ਸਵਾਰ ਨੂੰ ੩੦ ਰੁਪਯੇ ਮਹੀਨਾ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਆਖੇ ਲੱਗੋ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਨਾ ਕੇਵਲ ਮੁਲਕ ਤੇ ਮਜ਼੍ਹਬ ਨੂੰ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਸਕੋਗੇ, ਬਲਕਿ ਪਾਪੀ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆਂ ਤੋਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ, ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਾ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈ ਲਓਗੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਇਹ ਉਪਕਾਰ ਆਯੂ ਭਰ ਨਾ ਭੁੱਲਾਂਗਾ। ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇੱਕ ਦਰਦਨਾਕ ਪੁਕਾਰ ਸੁਣ ਕੇ ਖਾਲਸਾ ਜੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਬੇਗੁਨਾਹ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦੇ ਦੇ ਕਤਲ ਨੇ ਫੌਜਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਲੈ ਆਂਦਾ ਤੇ ਓਹ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆਂ ਤੋਂ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। ਅੱਧੀ ਫੌਜ ਰੋਟੀ ਖਾ ਰਹੀ ਸੀ,