

ਸਿੰਘ ਜੇਹੜਾ ਕਿ ਹਰ ਵੇਲੇ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵੈਰੀ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਬਚ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਬਗ਼ਾਵਤ ਦੂਰ ਹੋਈ ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਕਰਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਫੌਜ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਵਧਾਈ ਅਤੇ ਜੇਹੜੀ ਤਨਖਾਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਪੈਸਾ ਪੈਸਾ ਕਰ ਕੇ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਨਾਲ ਫੌਜ ਬੜੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ। ਪਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦਾ ਮਾਮਾ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬੜਾ ਗੁੱਸਾ ਲੱਗਾ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਇੱਕ ਦਿਨ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਝੋਲੀ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਫੌਜ ਦੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਪਾਸ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਡੋਗਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਜ਼ੀਰ ਬਣਾਇਆ ਤਦ ਕਿਸੇ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਖਤਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਣੇਵੇਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਪਾਸ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਥਰੂ ਨਿੱਕਲ ਆਏ। ਕਿੰਤੂ ਡੋਗਰਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਕੇ ਰਾਜਾ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜਾ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਹਾਲੀ ਇਹ ਰੌਲਾ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਇਆ ਕਿ ਵਜ਼ੀਰੀ ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਉਮੀਦਵਾਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਦੂਜੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਸੁਚੇਤ ਸਿੰਘ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦੇ ਚਾਚੇ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਹੋਈ ਕਿ ਮੈਂ ਵਜ਼ੀਰ ਬਣ ਜਾਵਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਰੌਲਾ ਪਾਵਣ ਲੱਗਾ। ਉਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੋ ਪਲਟਨਾਂ ਜੇਹੜੀਆਂ ਰਾਜਾ ਸੁਚੇਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ, ਨਿੱਕਲ ਜਾਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੁਕਮ ਨਾ ਮੰਨਿਆ ਤਦ ਵਜ਼ੀਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਥ੍ਯਾਰ ਖੋਹ ਲੀਤੇ ਅਤੇ ਦੁਰਗਤੀ ਨਾਲ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਇਸ ਕੰਮ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਸੁਚੇਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬੜਾ ਗੁੱਸਾ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਘੋੜ ਚੜ੍ਹੀ ਫੌਜ ਜਿਸ ਦਾ ਉਹ ਜਰਨੈਲ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰਲਾ ਕੇ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਦਲਾ ਲੈਣਾ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਲੀਤਾ, ਪਰ ਰਾਜਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਵਰਜਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜੰਮੂ ਲੈ ਗਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਦਲਾ ਨਾ ਲਵੇ। ਓਥੇ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਨਿੱਕੇ ਪੁੱਤਰ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮੁਤੰਬਨਾ ਅਤੇ ਵਾਰਸ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਗੱਲ ਰਾਜਾ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਲੱਗੀ।
ਕੰਵਰ ਕਸ਼ਮੀਰਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਪਸ਼ੌਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜਾਗੀਰ ਪਰਗਨਾ ਸਿਆਲਕੋਟ ਅਤੇ ਕਿਲ੍ਹਾ ਕੜਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰਿਆਸਤ ਜੰਮੂ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਣ ਰਾਜਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਹਰ ਵੇਲੇ ਅਣਬਣ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਹਰ ਵੇਲੇ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰੇ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਕੁਛ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਰੌਲਾ ਵੇਖ ਕੇ ਦੇ ਤਿੰਨ ਜਾਹਲੀ ਖਤ ਕਸ਼ਮੀਰਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਪਸ਼ੌਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਜ਼ੀਰ ਨੂੰ ਦਿਖਾ ਕੇ ਭਰੋਸਾ ਦਵਾਇਆ ਕਿ ਇਹ ਦੋਨੋਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਤੇ ਵਜ਼ੀਰ ਦੇ ਕਤਲ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਮਦਦ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸੱਚ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਜੋ ਬੜੀ ਦੇਰ ਦਾ ਕਸ਼ਮੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਗਵਾਹੀ ਦੁਆ ਦਿੱਤੀ।
ਇਹ ਸੁਣਦੇ ਹੀ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਵੱਲੋਂ ਹੁਕਮ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦੋਨਾਂ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਗੀਰ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਈ ਜਾਏ। ਇਸ ਹੁਕਮ ਦੇ ਅੱਪੜਨ ਤੇ ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਸਿਆਲਕੋਟ ਤੇ ਕੜੀਆਂ ਵਾਲਾ ਭੇਜੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਕੜੀਆਂਵਾਲੇ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦੇ ਤੋਂ ਛੁਡਾ ਲਿਆ ਤੇ ਸਿਆਲਕੋਟ ਵਿੱਚ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ। ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੇ ਬੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸਫ਼ਾਈ ਦੀਆਂ ਦੱਸੀਆਂ ਕਿ ਸਾਡਾ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੇਲ ਗੋਲ ਨਹੀਂ। ਕਿੰਤੂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਕੋਈ ਧਿਆਨ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਉਡਾ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਇਹ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦੇ ਹੋਂਦਿਆਂ ਵੀ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਦੇ