ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਆਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਮੇਰੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਓਹ ਰਾਏ ਕੇਸਰੀ ਸਿੰਘ ਤੇ ਹੋਰ ੫੦ ਆਦਮੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ੧੬੦ ਆਦਮੀ ਇਧਰੋਂ ਫੌਜ ਦੇ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਭਾਵੇਂ ਤਸੱਲੀ ਹੋਈ, ਕਿੰਤੂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਚਿਰ ਮਗਰੋਂ ਹੀ ਇਹ ਗੱਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਈ ਕਿ ਸਰਦਾਰ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ ਭਾਈ ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਵੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਭਾਈ ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਬੜਾ ਹੀ ਨਾਮਦਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਕਰਨੀ ਵਾਲਾ ਮਹਾਤਮਾ ਸੀ। ਓਹ ਹਰ ਵੇਲੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਭਜਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਤੇ ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚੋਂ ੧੦੦੦-੧੨੦੦ ਆਦਮੀ ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਸਿੱਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬੜਾ ਅਦਬ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਭਾਈ ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਫੌਜ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਵਜ਼ੀਰੀ ਕਿਸੇ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਦਵਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਓਹਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਲਤਨਤ ਮੋਨਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਰਾਜਾ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਬੜਾ ਭੈਅ ਹੋਇਆ ਤੇ ਓਸ ਨੇ ਇਹ ਚਾਲ ਚਲੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਫੌਜ ਦੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਸਰਦਾਰ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਪਾਸੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਓਹਨੇ ਓਥੇ ਇਕਰਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਕਦੀ ਮੈਨੂੰ ਭਾਈ ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਦਦ ਕਰ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਵਜ਼ੀਰ ਬਣਵਾ ਦੇਣ ਤਦ ਸੁੱਖ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਮਦਦ ਦੇਣ ਤੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰਾਈ ਰੱਖਣ। ਸੋ ਖਾਲਸਾ ਜੀ! ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਭਾਈ ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵਜ਼ੀਰੀ ਤੋਂ ਹਟਾਨਾ ਹੈ, ਤਦ ਮੈਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦੇਵੋ ਕਿ ਮੈਂ ਹੁਣੇ ਹੀ ਆਪਣੇ ਮੁਲਕ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂ। ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਅਜਾਈਂ ਕਿਉਂ ਗਵਾਵਾਂ? ਜੇ ਖਾਲਸਾ ਜੀ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਮੈਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰਨ ਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਇਹ ਲਓ ਤਲਵਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਵੇਰਾਂ ਸਿਰ ਵੱਢ ਸੁੱਟੋ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਤਲਵਾਰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਗਰਦਨ ਨੀਵੀਂ ਕਰ ਲਈ। ਰਾਜਾ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਰਮ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਕੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲਿਆ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਜ਼ਬਾਨ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੰਤ ਆਦਮੀ ਹੈ। ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਸੰਬੰਧ? ਅਸੀਂ ਅਜੇਹੇ ਬੇਵਕੂਫ ਨਹੀਂ ਹਾਂ ਕਿ ਇੱਕ ਸੰਤ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਇੱਕ ਅਜੇਹੇ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਜਿਸ ਦੇ ਖਾਨਦਾਨ ਦੇ ਆਦਮੀਆਂ ਨੇ ਸਾਡੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਵਜ਼ੀਰ ਬਣਾ ਲਵੀਏ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਖੂਨ ਦੇ ਪਿਆਸੇ ਬੈਠੇ ਹਾਂ। ਸਾਨੂੰ ਹੁਣੇ ਹੁਕਮ ਮਿਲੇ ਤੇ ਓਹਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ ਲੈ ਆਵੀਏ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਵੱਲ ਟੁਰ ਪਈ। ਭਾਈ ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਓਸ ਵੇਲੇ ਮੁਖੀਆ ਵਾਲਾਂ ਤੇ ਤੂਤਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਸੀ ਤੇ ਕੰਵਰ ਕਸ਼ਮੀਰਾ ਸਿੰਘ ਜੋ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚੋਂ ਫਿਰ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਸ ਹੀ ਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਓਥੇ ਫੌਜ ਨੇ ਪੁੱਜ ਕੇ ਭਾਈ ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸੁਨੇਹਾ ਭੇਜਿਆ ਕਿ ਜਾਂ ਤਾਂ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਕੇ ਸਾਡੇ ਪਾਸ ਭੇਜ ਦੇਵੋ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਡੇਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਦੇਵੇ ਤੇ ਜੋ ਇਹ ਦੋ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਨਾ ਕਰੋ ਤਦ ਆਪ ਡੇਰਾ ਛੱਡ ਕੇ ਨੱਸ ਜਾਓ। ਭਾਈ ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਗੱਲ ਵੀ ਨਾ ਮੰਨੀ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਓਹੋ ਹੀ ਸਵਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ, ਕਿੰਤੂ ਭਾਈ ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਵੇਰ ਵੀ ਇਹ ਗੱਲ ਨਾ ਮੰਨੀ। ਤੀਜੀ ਵੇਰ ਫੌਜ ਨੇ ਸਰਦਾਰ ਗਲਾਬ ਸਿੰਘ ਕਲਕੱਤੀਯਾ ਤੇ ਬਾਗ਼ ਸਿੰਘ ਮੁਰਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਵਕੀਲ ਬਣਾ ਕੇ ਭੇਜਿਆ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਮਝਾਯਾ। ਕਿੰਤੂ ਜਦ ਓਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਤੇ ਵੀ ਗੱਲ ਨਾ ਮੰਨੀ ਤਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਕੀਲਾਂ ਨੇ ਜੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮੰਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਆਖਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਸ ਤੇ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਫੀਰਾਂ ਦੇ ਮਰਨ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ