ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਪਸ਼ੌਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਟਕ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਫਤਹ ਕਰ ਲੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਗਾਵਤ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਬਲ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਕੋਲੋਂ ਮੱਦਦ ਲੈ ਕੇ ਲਾਹੌਰ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੋਯਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਤਗੜੀ ਫੌਜ ਪਸ਼ੌਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜੀ, ਪਰ ਉਸ ਫੌਜ ਨੇ ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਪਸ਼ੌਰਾ ਸਿੰਘ ਅੱਗੇ ਹਥ੍ਯਾਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਤਦ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਫਤਹ ਖਾਂ ਟਵਾਨਾ ਨੂੰ ਡੇਰਾ ਅਸਮਾਈਲ ਖਾਂ ਤੋਂ ਅਤੇ ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀ ਵਾਲੇ ਨੂੰ: ਜਿਸ ਦੀ ਧੀ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਮੰਗੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਨੌਸ਼ਹਿਰੇ ਤੋਂ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦੇ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਦੋਨੋਂ ਸਰਦਾਰ ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ ਅਟਕ ਗਏ। ਪਸ਼ੌਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਤਾਕਤਵਰ ਸਮਝ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਗੇ ਅਤੇ ਫਰੇਬ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲੈਣਾ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਲੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੀ ਪਹਿਲੀ ਜਾਗੀਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲਖ ਰੁਪਯੇ ਦੀ ਹੋਰ ਜਾਗੀਰ ਅਤੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਇੱਜ਼ਤ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਦੀ ਲਿਖਤ ਵਜ਼ੀਰ ਦੇ ਦਸਖ਼ਤਾਂ ਵਾਲੀ ਵਿਖਾਈ ਤੇ ੧੨ ਦਿਨ ਸੁਲਾਹ ਲਈ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਕੇ ਸੁਲਾਹ ਤੇ ਰਾਜ਼ੀ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਕਿਲ੍ਹਾ ਖ਼ਾਲੀ ਕਰਵਾ ਕੇ ਕੰਵਰ ਨਾਲ ਬੜੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਆਏ। ਕੰਵਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁਗੰਧਾਂ ਅਤੇ ਵਤੀਰੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ੩੦ ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਕਿਲ੍ਹਾ ਛੋੜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਟੁਰ ਪਿਆ ਉਹਨਾਂ ਬੇਈਮਾਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦੇ ਨੂੰ ਬੜੇ ਦਿਨ ਸੈਰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਲਾਈ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਮੁਹੱਬਤ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਦਿਨਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪੰਜੇ ਸਾਹਿਬ ਇੱਕ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖੀ ਕਿ ਤੁਸਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਇਤਨੇ ਦਿਨ ਜੀਵਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ? ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਮਿਤ੍ਰ ਹੋ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੋ। ਇਹ ਚਿੱਠੀ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਸੁਤੇ ਹੋਏ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦੇ ਨੂੰ ਪਕੜ ਲੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਟਕ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਹਨੇਰੇ ਬੁਰਜ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ 'ਕਾਲਾ ਬੁਰਜ' ਹੈ, ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮੁਰਦਾ ਸਰੀਰ ਦਰਯਾ ਅਟਕ ਵਿੱਚ ਸੁਟ ਦਿੱਤਾ।

ਭਾਵੇਂ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੰਵਰ ਪਸ਼ੌਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਸੁਣ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ, ਪਰ ਜਦ ਖਾਲਸਾ ਫੌਜ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗਾ ਤਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲਹੂ ਨਿੱਕਲ ਆਇਆ (ਪ੍ਰਿਥੀ ਸਿੰਘ ਬੇਲਾ ਸਿੰਘ ਆਦਿ) ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਕੀਲਾਂ ਨੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਇਤਨਾ ਭੜਕਾਯਾ ਕਿ ਫੌਜ ਨੇ ਕਸਮ ਖਾ ਲੀਤੀ ਕਿ ਜਦ ਤਕ ਅਸੀਂ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦੇ ਦਾ ਬਦਲਾ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਕੋਲੋਂ ਨਾ ਲੈ ਲਵਾਂਗੇ, ਉਤਨਾ ਚਿਰ ਸਾਨੂੰ ਰੋਟੀ ਖਾਣੀ ਹਰਾਮ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖਾਲਸਾ ਫੌਜ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੁਲਾਇਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਫੌਜ ਦੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੱਢੀ ਦੇ ਕੇ ਬਚਣਾ ਚਾਹਿਆ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਚਾਲ ਕਾਮਯਾਬ ਨ ਹੋਈ। ਰਾਣੀ ਸਾਹਿਬਾ ਨੇ ਤਨਖਾਹ ੧੫ ਰੁਪਏ ਕਰ ਦੇਣ ਦਾ ਇਕਰਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬੜੀ ਮਿੰਨਤ ਮੁਥਾਜੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਇਹ ਤਦਬੀਰਾਂ ਅਧੂਰੀਆਂ ਹੀ ਰਹੀਆਂ ਕਿਉਂ ਜੋ ਰਾਜਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਫੌਜ ਨੂੰ ਅਠਾਰਾਂ ਰੁਪਯੇ ਦੇਣ ਦਾ ਇਕਰਾਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ੧੨ ਸਤੰਬਰ ੧੮੪੫ ਨੂੰ ਜਦ ਬੇਅੰਤ ਫੌਜ ਕਰਨੈਲ ਪ੍ਰਿਥੀ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਤੋਪਖਾਨਾ ਲੈ ਕੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਲ ਗਈ ਤਾਂ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਬੇਅਰਥ ਸਮਝਿਆ। ਸੋ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਰਾਣੀ ਜਿੰਦਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਭਣੇਵੇਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਸਣੇਂ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸਵਾਰ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਨ ਨੂੰ ਵੱਢੀ ਦੇਣ ਲਈ ਜਦ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿੱਕਲਿਆ ਤਾਂ ਪ੍ਰਿਥੀ ਸਿੰਘ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਝੱਟ ਪਟ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਛਾਵਣੀ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ। ਜਦ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਫੌਜ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੁੱਜਾ ਤਦ ਫੌਜ ਨੇ ਬੜੀ ਸਜ ਧਜ ਨਾਲ ਸਲਾਮੀ ਲੀਤੀ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਕਰਨੈਲ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਮਗਰਚੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਉਤ੍ਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕਹਿਆ ਅਤੇ ਸੁਲਾਹ ਸਫ਼ਾਈ ਦਾ ਝਾਂਸਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਹ ਭੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਅਸੀਂ ਮਰਾਂਗੇ ਫਿਰ ਕੋਈ ਤੁਹਾਡੀ ਹਵਾ ਵਲ ਦੇਖੇਗਾ। ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਨੇ