ਵੀ ਕਹਿਆ ਕਿ ਫੌਜ ਮੇਰਾ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੜਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਜਦ ਉਹ ਜਰਨੈਲ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਤਾਂ ਫੌਜ ਨੇ ਇੱਕੋ ਵੇਰੀ ਵਜ਼ੀਰ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਹੱਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਬਠਾ ਕੇ ਵਜ਼ੀਰ ਕੋਲੋਂ ਪੁਛਿਆ ਕਿ ਤੂੰ ਕੰਵਰ ਪਸ਼ੌਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਮਰਵਾਇਆ ਹੈ? ਹਾਲੀ ਉਹ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਹੀ ਲੱਗਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਜਮਾਂਦਾਰ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚੋਂ ਖੋਹ ਲੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਪਾਹੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਕੱਛ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਨ ਖੋਭ ਦਿੱਤੀ, ਦੂਜੇ ਸਪਾਹੀ ਨੇ ਮੱਥੇ ਵਿੱਚ ਦੀ ਗੋਲੀ ਪਾਰ ਬੁਲਾਈ ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਮਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਹੋਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਸੁੱਟ ਕੇ ਟੋਟੇ ਟੋਟੇ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਬਾਬਾ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸਰਦਾਰ ਚੇਤ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਵਜ਼ੀਰ ਦੇ ਥੋੜੇ ਜਿੰਨੇ ਆਦਮੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸ੍ਰੀ ਸਾਹਿਬ ਚੁੱਕੀ, ਮਾਰੇ ਗਏ। ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਰਾਣੀ ਜਿੰਦਾਂ ਨੂੰ ਰੋਂਦਿਆਂ ਅਤੇ ਕੁਰਲਾਂਦਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤੰਬੂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਓਹ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਰੋਂਦੀ ਅਰ ਫੌਜ ਨੂੰ ਗਾਲ਼ਾਂ ਦਿੰਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਹੱਥ ਮਲਦੀ ਰਹੀ। ਜਿਤਨਾ ਮਾਲ ਅਤੇ ਅਸ਼ਰਫੀਆਂ ਖਾਲਸਾ ਫੌਜ ਨੂੰ ਵੱਢੀ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿੱਕਲੀਆਂ ਸਨ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦਾ ਸਾਰਾ ਮਾਲ ਮਤਾ ਫੌਜ ਨੇ ਲੁੱਟ ਲੀਤਾ। ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਿਆ ਤਾਂ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਓਹ ਰੋਂਦੀ ਪਿਟਦੀ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਚਲੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਮਸਤੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਬਾਹਰ ਸਾੜਨ ਲਈ ਜ਼ਾਰੀ ਕੀਤੀ।

ਰਾਣੀ ਜਿੰਦਾਂ ਨੇ ਇਹ ਹਾਲ ਦੇਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਵੈਰਾਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਛਾਤੀ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਸੁਜਾ ਲੀਤਾ ਅਤੇ ਐਸੇ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਕਿ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੱਥਰ ਦਿਲ ਸੁਣ ਕੇ ਮੋਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਕਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਜਿਤਨਾ ਚਿਰ ਮੈਂ ਇਸ ਫੌਜ ਦਾ ਸਤ੍ਯਾਨਾਸ ਨਾ ਕਰ ਲਵਾਂਗੀ, ਉਤਨਾ ਚਿਰ ਅੰਨ ਪਾਣੀ ਖਾਣਾ ਬੇਅਰਥ ਹੈ। ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਕੀਤਾ ਪਾ ਲੀਤਾ। ਉਧਰ ਰਾਜਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੁਰਾਦ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਹੁਣ ਕੰਵਰ ਪਸ਼ੌਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਾਹੀ ਫੌਜ ਰਾਣੀ ਦੀਆਂ ਮਿੰਨਤਾਂ ਮੁਥਾਜੀਆਂ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ ਅਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਮੇਸ਼ਰ ਦਾ ਭਾਣਾ ਸੀ, ਇਹ ਤਾਂ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਸੀਬਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਸੀ ਜੇਹੜਾ ਉਸ ਪਸ਼ੌਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਹੁਕਮ ਕਰੋ, ਉਹ ਕਰੀਏ? ਰਾਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਦੇ ਕਾਤਲਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਦੀਵਾਨ ਜਵਾਹਰ ਮੱਲ, ਪ੍ਰਿਥੀ ਸਿੰਘ ਜੰਮੂ ਵਾਲਿਆਂ ਜਿਹਨਾਂ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਦੇ ਮਰਵਾਣ ਲਈ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਰੁਪਯਾ ਵੱਢੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਲਿਆਵੋ ਤਦ ਮੈਂ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋਵਾਂਗੀ। ਇਸ ਮਤੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਦਿਨ ਸਮਨ ਬੁਰਜ ਵਿੱਚ ਇਕੱਤ੍ਰਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਜਰਨੈਲ ਕੋਰਟ ਵਾਲੀ ਫੌਜ ਜਿਸ ਨੇ ਵਜ਼ੀਰ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਸੀ, ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਲੜਾਈ ਤੇ ਤੁਲ ਗਏ, ਤਦ ਸਿਰਫ ਦੀਵਾਨ ਜਵਾਹਰ ਮੱਲ ਅਤੇ ਪੰਜ ਸਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਕੇ ਰਾਣੀ ਸਾਹਿਬਾਂ ਕੋਲ ਘੱਲ ਦਿਤੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਥੀ ਸਿੰਘ ਜੰਮੂ ਨੂੰ ਨੱਸ ਗਏ। ਜਦ ਰਾਣੀ ਸਾਹਿਬਾ ਨੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦਾ ਖੂਨ ਮੁਆਫ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਹੁਕਮ ਮੰਨਣ ਲੱਗ ਪਈ ਤਦ ਰਾਣੀ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਹਿਆ ਕਿ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡਾ ਦਿਲ ਮੰਨੇ ਵਜ਼ੀਰ ਬਨਾ ਲਵੋ, ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਉਜ਼ਰ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਗੱਲ ਰਾਣੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਸੁਣਾ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਕਈ ਮਹਾਤਮਾਂ ਪੁਰਸ਼ ਭਾਈ ਦਯਾਲ ਸਿੰਘ, ਚਾਨਾਂ ਸਿੰਘ, ਖ਼ੁਦਾ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਸਤਿਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚਾਣ ਲੱਗ ਪਈ ਅਤੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ, ਪੁੰਨ ਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ੨੦ ਦਿਨ ਸਾਧ ਸੰਗਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਜਦ ਲਾਹੌਰ ਆਈ ਤਦ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ੍ਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈ ਕੇ ਰਾਜਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵਜ਼ੀਰ ਬਨਾਣ ਲਈ ਸੱਦ ਭੇਜਿਆ ਪਰ ਰਾਜਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਖਾਲਸਾ ਫੌਜ ਮੇਰੇ ਵੱਸ