ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵੇਲੇ ਹੋਈ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਫਤਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਕਿੰਤੂ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਦੂਜਾ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਜੋ ਖਾਲਸੇ ਨੂੰ ਖਰਾਜ ਦੇਂਦੀ ਸੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਭਚਲਾ ਕੇ ਆਪਨੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਤੀਜਾ ੧੮੩੮ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹ ਸ਼ੁਜਾ ਨੂੰ ਕਾਬਲ ਦੇ ਤਖ਼ਤ ਤੇ ਬਿਠਾਣ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਮੁਲਕ ਤੇ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ ਭੇਤ ਲਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਵੇਰ ਜਦ ਕਾਬਲ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਬਣਿਆ ਤਦ ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਖਾਲਸੇ ਦੇ ਬਲ ਦਾ ਅਟਾ ਸਟਾ ਲਾ ਲਿਆ ਤੇ ਅੰਦਰ ਦੇ ਹਾਲ ਦਾ ਜਾਣੂੰ ਹੋ ਗਏ। ਤਦ ਵੀ ੧੮੩੮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ੧੮੪੩ ਤਕ ਜੋ ਜੋ ਮਦਦ ਖਾਲਸੇ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਕੀਤੀ, ਅਫਸਰਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਤੇ ਉਕਰ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਈ ਨਿਆਏਸ਼ੀਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਤੇ ਲੇਡੀਆਂ ਨੇ: ਜੋ ਕਾਬਲ ਦੇ ਪਠਾਣਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਕੇ ਵਲਾਇਤ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਕੀਤਾ ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਚੌਥੇ ਜੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਿੱਖ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਕਾਬਲ ਤੱਕ ਨਾ ਜਾਣ ਦੇਂਦੇ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ, ਅਮੀਰ ਅਕਬਰ ਅਲੀ ਖਾਂ ਨੂੰ ਧਮਕੀ ਨਾ ਦੇਂਦਾ ਤਦ ਓਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਲੇਡੀਆਂ: ਜੋ ਕਾਬਲ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਸਨ, ਓਹਨਾਂ ਦਾ ਜੀਉਂਦਿਆਂ ਰਹਿਣਾ ਅਸੰਭਵ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਜ਼ਾਲਮ ਅਫਗਾਨ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਦ ਤੋਂ ਵਧ ਤੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ੁੰਮੇਵਾਰੀ ਤੇ ਲੈ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁਚਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਰਥਾਤ ਦੋਸਤ ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਂ ਨੂੰ ਕਲਕੱਤੇ ਤੋਂ ਮੰਗਾ ਕੇ ਕਾਬਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਤੇ ਕਾਬਲ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਤੇ ਮੇਮਾਂ ਕੈਦ ਸਨ, ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਿਆ ਕੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ। ਜੇ ਕਦੀ ਇਹ ਕੰਮ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਨਾ ਕਰਦੇ ਤਦ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਖਲਕਤ ਕੱਟ ਮਰਦੀ ਤੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਸ ਦੀ ਫਤੇ ਹੁੰਦੀ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਇਹ ਸਹਾਇਤਾ ਭੁੱਲਣ ਜੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਦਲੇ ਅਹਸਾਨ ਮੰਨਨ ਦੀ ਥਾਂ ਜਨਰਲ ਬ੍ਰਾਡਫੁਟ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲੋਂ ਕੁਝ ਅਜੇਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹੋਈਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਚਿੜ੍ਹ ਗਏ।

੧-ਜਦ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ੧੮੨੯ ਨੂੰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਰਾਵੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਦ ਇੱਕ ਮਾਮੂਲੀ ਜਹੀ ਗੱਲ ਤੇ ਗੋਰਿਆਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

੨-ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦ ਸੜਕ ਤੇ ਚਲਦਿਆਂ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਗਊ ਬਧ ਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਇਕਰਾਰ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਗਊ ਕੁਸ਼ੀ ਕਰਨ ਲੱਗਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਰੋਕਿਆ ਤਦ ਮੇਹਜਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਗੋਰਿਆਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਬਾਬਤ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਦੇ ਸਪਾਹ ਸਲਾਰ ਜਨਰਲ ਅਬੀਟੇਬਲ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਮੇਹਜਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਬੇਹੱਦ ਤਾਕਤ ਰਖਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੀ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਆਇਆ ਜਾਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋਨਾਂ ਵਧੀਕੀਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਨੋਟਸ ਨਾ ਲਿਆ।

੩-ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਜਦ ਸ਼ਾਹ ਸੁਜਾ ਨੂੰ ਕਾਬਲ ਤਖ਼ਤ ਤੇ ਬਠਾਇਆ ਤਦ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਜੋ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੰਵਰ ਨੌਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦੇ ਰਖ੍ਯਾ ਸੀ, ਕੰਵਰ ਦੇ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਜਾਣ ਤੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਕਾਬਲ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦਵਾਣ ਦਾ ਪੱਕਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ ਜੋ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਜਨਰਲ ਅਬੀਟੇਬਲ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਕਾਬੂ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ।

੪-ਜਦ ਸ਼ਾਹ ਸ਼ੁਜਾ ਦੀ ਮੱਦਦ ਲਈ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਕਾਬਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ, ਤਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਅਫਗਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਉਕਸਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

ਪ-ਜਦ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਜਲਾਲਾਬਾਦ ਫਤਹ ਕੀਤਾ, ਤਦ ਪਲਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹੀ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਲੁਟਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਲੁੱਟਣ ਦਿੱਤਾ। ਸੋ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਈ ਹੋਰ ਕੰਮ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਚਿੜਾਨ ਵਾਲੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਬਹੁਤੇ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ