ਕਨਿੰਘਮ ਜਹੇ ਨਿਆਏਸ਼ੀਲ ਇਤਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਾਟਫੁਟ ਜਹੇ ਆਦਮੀ ਦਾ ਏਜੰਟ ਹੋਣਾ ਹੀ ਲੜਾਈ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੇ ਜੋ ਕੰਮ ਵੀ ਕੀਤਾ, ਦੋਨਾਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੜਾਈ ਝਗੜਾ ਵਧਾਣ ਦਾ ਕੀਤਾ।

ਦੀਵਾਨ ਮੂਲਰਾਜ ਹਾਕਮ ਮੁਲਤਾਨ ਵੱਲੋਂ ਜਦ ਕੁਛ ਚਿਰ ਦਾ ਖਰਾਜ ਵਸੂਲ ਨਾ ਹੋਇਆ ਤਦ ਸਿੱਖ ਫੌਜ ਨੇ ਮੁਲਤਾਨ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀ। ਮੂਲਰਾਜ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਬ੍ਰਾਟਫੁਟ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖੀ ਕਿ ਸਿੱਖ ਫੌਜ ਦੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਵੱਲੋਂ ਸਹਾਇਤਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਮੁਲਰਾਜ ਦੀ ਇਹ ਚਿੱਠੀ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਹੀਲ ਹੁਜਤ ਦੇ ਪਾੜ ਸੁੱਟਣ ਯੋਗ ਸੀ, ਕਿੰਤੂ ਬ੍ਰਾਡਫੁਟ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਕਿ ਜੇ ਸਿੱਖ ਫੌਜ ਮੁਲਤਾਨ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਤਦ ਕੀ ਓਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਇਲਾਕੇ ਤੇ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ? ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਹੱਦ ਤੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਹਮਲੇ ਦੀ ਰੋਕ ਲਈ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਚਿੱਠੀਆਂ ਲਿਖ ਕੇ ਮੂਲਰਾਜ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਉਭਾਰਿਆ ਤੇ ਸਿੰਧ ਨੂੰ ਫਤਹ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੇਪੀਅਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਵੀ ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਮਾਸੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਮੂਲਰਾਜ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਲਿਖਿਆ। ਨੇਪੀਅਰ ਸਾਹਿਬ ਓਹੋ ਹੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਸਵਾਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਦਸਤੇ ਤੇ ਜੋ ਡਾਕੂਆਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦਾ ਸਿੰਧ ਵਿੱਚ ਪੁਜਾ ਸੀ, ਬਜਾਏ ਡਾਕੂਆਂ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਦਰਬਾਰ ਨੇ ਨੇਪੀਅਰ ਤੇ ਬ੍ਰਾਟਫੁਟ ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਕੀਤਾ, ਕਿੰਤੂ ਇਹ ਫਿਰ ਵੀ ਛੇੜ ਛਾੜ ਤੋਂ ਬਾਜ ਨਹੀਂ ਆਏ।  

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਤੇ ਸਿਆਣੇ ਆਦਮੀ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਜ਼ਰੂਰ ਹਮਲਾ ਕਰਨਗੇ, ਬਲਕਿ ਓਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੋ ਹੀ ਖਿਲਬਿਲੀ ਮਚ ਰਹੀ ਸੀ। ਜਨਰਲ ਕਨਿੰਘਮ ਤੇ ਸਿੰਘ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਮਿਜਾਜ਼ ਬ੍ਰਾਟਫੁਟ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵੀ ਖ਼ੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਓਹਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਨੂੰ: ਜੋ ਪ੍ਰਤੱਖ ਖਰਾਬੀ ਦੀਆਂ ਸਨ, ਕਦੇ ਰੋਕਿਆ। ਸੋ ਜੇ ਕਦੀ ਉਪਰੋਕਤ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਮਨਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੋ ਜਾਏ, ਤਦ ਕੋਈ ਨਿਆਏਸ਼ੀਲ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬੁਰਾ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ। ਭਾਵੇਂ ਸਿੱਖ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵਿਗਾੜ ਕਰਨਾ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਕਿੰਤੂ ਉਪਰੋਕਤ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਹਿਲਜੁਲ ਆ ਗਈ ਤੇ ਮੇਹਜਰ ਬ੍ਰਾਟਫੁਟ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਾਰਵਾਈ ਨੇ ਤਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਬਾਲ ਲਿਆ ਦਿਤੇ। ਓਹ ਇਹ ਕਿ ਲੁਧਿਆਣੇ ਦੇ ਪਾਸ ਜੋ ਦੋ ਪਿੰਡ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਸਨ, ਬ੍ਰਾਟਫੁਟ ਨੇ ਓਹ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਲਏ ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਲੁੱਟ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਇਹ ਬਨਾਇਆ ਕਿ ਸਾਡੇ ਅਪਰਾਧੀ ਇਨਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਲੁਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੋ ਕੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨੇ ਲਿਖ ਕੇ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦੇ ਸੀ? ਪ੍ਰੰਤੂ ਇੱਥੇ ਤਾਂ ਓਹ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਲੱਗਿਆਂ ਤੁਹਾਡੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਹਿਲਦੀ ਹੈ। ਸੋ ਹੁਣ ਸੋਚੋ ਕਿ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਕਿਸ ਨੇ ਤੋੜੇ? ਜਦ ਐਹੋ ਜੇਹੇ ਅਨਗਿਣਤ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਫੌਜ ਖਾਲਸਾ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਅਨਜਾਣ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਾਜ ਖੋਹਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਦ ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੜਾਈ ਦੀ ਅੱਗ ਸੁਲਗ ਪਈ। ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਦਗੇਬਾਜ਼ ਅਫਸਰਾਂ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਮੁੱਦਤ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਸਨ ਤੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸਾਜ਼ਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਭੜਕਾਇਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਫੌਜ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਗਲੇ ਜਾ ਪਈ ਤੇ ਇਕਰਾਰ ਭੰਗ ਕਰਨ ਦਾ ਦੂਸ਼ਣ ਸਿੱਖਾਂ ਤੇ ਲਵਾ ਦਿੱਤਾ।