ਦਲੇਰੀ ਨਾ ਕਰਦੇ। ਹਾਂ, ਜੇ ਕਦੀ ਪਹਿਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜਦ ਓਹਨਾਂ ਦਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਜ਼ਿੰਦਾ ਸੀ, ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰਾ ਵੀ ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਤਦ ਦਿੱਲੀ ਤਕ ਪੁੱਜਣ ਨੂੰ ਤਯਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਕਿੰਤੂ ਜਦ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਦਾ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਪਾਸ ਸਿਵਾਏ ਲੜਾਈ ਝਗੜੇ ਤੇ ਸਾਜ਼ਸ਼ਾਂ ਕਰਨ ਦੇ ਕੋਈ ਕੰਮ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ, ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਕਈ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਣਦੇ ਤੇ ਕਈ ਵਜ਼ੀਰ ਹੋਂਦੇ ਸਨ, ਸੋ ਜੇ ਕਦੀ ਅਜੇਹੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਾਲਸੀ ਨੂੰ ਬਦਲਿਆ ਤਾਂ ਕੀ ਗੁਨਾਹ ਕੀਤਾ? ਹਾਂ, ਜੇ ਕਦੀ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੱਛਾ ਹੋਂਦਾ, ਫੌਜ ਵੀ ਆਪਣੀ ਯਾ ਹੁਕਮ ਪਾਬੰਦ ਹੋਂਦੀ ਤੇ ਜਿਹਾ ਕਿ ਵੱਡੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵੇਲੇ ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਸੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਵੇਲੇ ਵੀ ਹੋਂਦਾ ਤੇ ਫਿਰ ਸਰਕਾਰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਆਪਣੀ ਪਾਲਸੀ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦੇਂਦੀ ਤਦ ਬੇਸ਼ੱਕ ਸ਼ਕਾਇਤ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਸੀ।

੧੨. ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ

ਸਿੱਖ ਫੌਜ ਲੜਾਈ ਦੀ ਤਯਾਰੀ ਕਰ ਕੇ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਕਨਾਰੇ ਤੱਕ ਪੁੱਜ ਗਈ, ਕਿੰਤੂ ਸਰਕਾਰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਨੇ ਓਸ ਵੇਲੇ ਤਕ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਦਲੇਰੀ ਪਵੇਗੀ, ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਲੁਧਿਆਣਾ, ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਤੇ ਅੰਬਾਲਾ ਆਦਿਕ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਜੇਹੜੀ ਫੌਜ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਓਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੋਈ ਅਦਲਾ ਬਦਲੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ, ਬਲਕਿ ਦਰਬਾਰ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਫਸਾਦ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਨੀਯਤ ਸਾਫ਼ ਤੇ ਸਹਿਨਸ਼ੀਲਤਾ ਵਾਲੀ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਅਜੇਹੀ ਗੱਲ ਤੋਂ ਜੋ ਕਿਸੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਲਗ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾਈ ਰਖ੍ਯਾ।

੧੩ ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਸਰ ਹੈਨਰੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਬਲੇਂਟਨ ਸਾਹਬ ਨੇ ਜੋ ਬੜੇ ਬਹਾਦਰ ਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਸੀ, ਲਾਰਡ ਗਫ ਨੂੰ ਜੋ ਨਪੋਲੀਅਨ ਦੇ ਸਪਾਹ ਸਲਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੜਾਈ ਦੇ ਹਰ ਢੰਗ ਦਾ ਜਾਣੂੰ ਸੀ, ਮੰਗਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਚੀਫ ਕਮਾਨੀਅਰ ਨੀਯਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਮ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ:

'ਅੱਜ ਤਕ ਸਾਡੇ ਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਮਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਗ੍ਵਰਨਮੈਂਟ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਨੇ ੧੮੦੯ ਦੇ ਅਹਿਦਨਾਮੇ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੇ ਰਾਜ ਅਧਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਕਾਇਮ ਰਖ੍ਯਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਹੁਣ ਫੌਜ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਕਹੇ ਤੇ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰ ਕੇ ਇਕਰਾਰ ਨਾਮੇ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਬਹਾਦਰ ਦੀ ਮਨਸ਼ਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜੇ ਵੀ ਸਿੱਖ ਆਪਣੇ ਖ਼ਿਆਲ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਣ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਦਰਜੇ ਤੇ ਰੁਤਬੇ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰਣ ਤੋੜਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਡੰਡ ਦੇਣਾ ਪਏਗਾ।'

ਇਸ ਇਸ਼ਤਹਾਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ 'ਦਰਯਾਏ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਇਸ ਪਾਰ ਦਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਜ਼ਬਤ ਹੋ ਕੇ ਸਰਕਾਰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ' ਕਿੰਤੂ ਜਦ ਸਰਕਾਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਇਸ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਦਾ ਕੁਝ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਤਦ ਲਾਰਡ ਹਾਰਡਿੰਗ ਨੇ ਫੌਜੀ ਅਫਸਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕਰ ਕੇ ਸਰਕਾਰੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਵਾਸਤੇ ਕਿਹਾ ਤੇ ਆਪ ਲੁਧਿਆਣੇ ਅੱਪੜ ਕੇ ਜਿੱਥੇ ਪੰਜ ਦੇਸੀ ਪਲਟਣਾਂ, ਇੱਕ ਦੇਸੀ ਰਸਾਲਾ ਤੇ ਦੋ ਤੋਪਖਾਨੇ ਸਨ, ਪੱਕਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉੱਤਰ ਤੇ ਲਹਿੰਦੇ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਮੁਕਾਮ ਤੋਂ ਫੌਜਾਂ ਚੱਲ ਪਈਆਂ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੇ ਅੰਬਾਲੇ ਦੀ ਫੌਜ ਸੀ।