ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਫੌਜ ਦੇ ਦੰਦ ਖੱਟੇ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਜਦ ਤਕ ਸਰ ਜਾਨ ਲਿਟਲਰ ਦੀ ਫੌਜ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਨਾ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਤਕ ਓਸ ਸਿੱਖ ਸੈਨਾ ਤੇ ਜੋ ਇੱਥੋਂ ੧੦ ਮੀਲ ਦੀ ਵਿਥ ਤੇ ਫੇਰੂ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਇਕੱਤ੍ਰ ਹੈ, ਹਮਲਾ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਹਾਰ ਗਏ, ਕਿੰਤੂ ਇਸ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਾਮਵਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫਸਰ ਤੇ ਸਪਾਹੀ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਜਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਵੇਰਵੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ:

ਅਫਸਰ ਵਲਾਇਤੀ	ਮੋਏ	੧੩
	ਫੱਟੜ	੩੯
ਅਫਸਰ ਹਿੰਦੀ	ਮੋਏ	੨
	ਫੱਟੜ	੯
ਸਿਪਾਹੀ ਵਲਾਇਤੀ	ਮੋਏ	੧੯੨
	ਫੱਟੜ	੫੮੮
ਸਿਪਾਹੀ ਹਿੰਦੀ	ਮੋਏ	੬੩
	ਫੱਟੜ	੯੨
ਕੁੱਲ	ਮੋਏ	੨੭੦
	ਫੱਟੜ	੭੨੮

ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਨਿਯਮ ਹੈ ਕਿ ਬਾਕੀ ਫੌਜ ਉਦਾਸ ਨਾ ਹੋ ਜਾਏ, ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਫਟੜਾਂ ਤੇ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਹੁਤ ਘਟਾ ਕੇ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਫੌਜ ਦਾ ਕੋਈ ਮਾਲਕ ਜਾਂ ਅਫਸਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜੋ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਫਟੜਾਂ ਦੇ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਦਾ। ਜੇਹੜੇ ਸਿੱਖ ਫੱਟੜ ਸਨ, ਓਹ ਆਪ ਉੱਠ ਕੇ ਕੈਂਪ ਤੱਕ ਨਾ ਆ ਸਕੇ। ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹੀ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੋਰਿਆਂ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਲੁਟੇਰਿਆਂ ਨੇ ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਤੇ ਨਕਦੀ ਲੁੱਟ ਲਈ।

ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕਈ ਬਹਾਦਰ ਬੜੀ ਸੂਰਮਤਾ ਵਖਾ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ। ਰਾਜਾ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਗਿੱਦੜਾਂ ਵਾਂਗ ਨੱਸ ਕੇ ਸਤਲੁਜ ਪਾਰ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਥਾਂ ਤੇ ਲੁਕ ਕੇ ਜਾ ਬੈਠਾ, ਜਿੱਥੇ ਓਹਨੂੰ ਕੋਈ ਵੇਖ ਨਾ ਸਕੇ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਸੰਧ੍ਯਾ ਵੇਲੇ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਮਰਨਾਥ ਆਦਿਕ ਨੱਠੇ ਹੋਏ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਆਏ। ਜਰਨੈਲ ਮਹਤਾਬ ਸਿੰਘ ਬੁਧ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸੁਚੇਤ ਸਿੰਘ ਆਦਿਕ ਅਫਸਰਾਂ ਨੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਤੇ ਹੌਸਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਕਈ ਇੱਕ ਨਿਆਏਸ਼ੀਲ ਸੁਤੰਤਰ ਖ਼ਿਆਲ ਦੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਕਿਹਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨੀਆਂ ਨੇ ਹੀ ਹਿੰਦ ਦੇ ਬਹਾਦਰ ਮਰਹਟੇ ਤੇ ਸਿੱਖ ਆਦਿਕ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਜਿੱਤ ਕੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਆਪ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤਿਆ। ਸਿਰਫ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨੀਆਂ ਦੇ ਹੱਥੀਂ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨੀਆਂ ਦਾ ਗਲਾ ਕਟਵਾਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਕਰਨਾ ਹੀ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ। ਓਹਨਾਂ ਦਾ ਇਹ ਆਖਣਾ ਮੁਦਕੀ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਦਾ ਅੱਖਰ ਅੱਖਰ ਸੱਚ ਹੋਇਆ।

੧੩. ਫੇਰੂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਦੂਜੀ ਲੜਾਈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੂਜਾ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਕਹਿਣਾ ਠੀਕ ਹੈ

ਮੁਦਕੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਪਿੱਛੋਂ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਅਫਸਰਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਤਕ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਤੋਂ ਲਿਟਲਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਫੌਜ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕੀਤੀ। ਜਦ ਇਹ ੮੦੦੦ ਜਵਾਨ ਤੇ ੨੨ ਤੋਪਾਂ ਫੇਰੂ ਸ਼ਹਿਰ ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਲੜਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਮੋਰਚਾ ਬਣਾ ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਤਿੰਨ ਮੀਲ ਦੇ ਫਾਸਲੇ ਤੇ ਰਹਿ ਗਏ ਤਦ ਮੁਦਕੀ ਤੋਂ ਲਾਰਡ ਗਫ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੀ ੧੫ ਹਜ਼ਾਰ ਫੌਜ ਤੇ ੬੫ ਤੋਪਾਂ ਲੈ ਕੇ ੨੧ ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਲਿਟਲਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਜਾ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਫੌਜ ਮਿਲ ਕੇ ੨੩-੨੪ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਓਸ ਵੇਲੇ ਇਸ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੜੀ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗਲ ਹੋਈ। ਉਹ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀਆਂ