ਕੁਲ ਹਾਲਾਤ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਲੜਾਈਆਂ ਦਾ ਹਾਲ ਦੇ ਕੇ ੨੨੦ ਤੋਪਾਂ ਖੋਹਣ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਤੇ ਤਰਸ ਕਰ ਕੇ ਫਿਰ ਇਸ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਗੱਦੀ ਤੇ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਨੂੰ ਕਈ ਲੋਕ ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸਲਤਨਤ ਸਰਕਾਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਜਿਓਂ ਦੀ ਤਿਓਂ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਨ ਲਗੇ ਤੇ ਕਈਆਂ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਗੱਦੀ ਤੇ ਬਠਾਣ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਲੋਂ ਦਾਤ ਸਮਝ ਖਾਲਸਾ ਸਲਤਨਤ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੀ ਸਮਝੀ।
ਹੁਣ ਲਾਟ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਰਾਦਾ ਕਰ ਕੇ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ ਦਾ ਦੰਡ ਹੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਬਲਕਿ ਅਗੋਂ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵੀ ਤੋੜ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਫਿਰ ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਕਰਨ। ਇਹਨਾਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਚਾਲਾਕ, ਚਲਤਾ ਪੁਰਜ਼ਾ, ਦਾਨਾ ਤੇ ਦੌਲਤਮੰਦ ਰਾਜਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਏ, ਤਦ ਸੁਖ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਸ ਨੇ ਜਿਹਾ ਕਿ ਕਾਹਨੇ ਕਾਛੇ ਸਾਡੇ ਵਕੀਲ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਕਿ ੮੦ ਹਜਾਰ ਸਵਾਰ ਕੀ ਗੱਲ ਹੈ? ਇੱਕ ਲਖ ਫੌਜ ਇਕੱਠੀ ਕਰ ਕੇ ਸਾਡੇ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨਾਲ ਲਏ ਹੋਏ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਸੂਰਤ ਬਦਲ ਦੇਵੇਗਾ। ਤਾਂ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਜੇ ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦ ਰਾਜਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏ ਤਦ ਇਹ ਸਦਾ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦੀ ਰਹੇਗਾ ਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਨਾਲੋਂ ਇਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਟੁੱਟ ਜਾਏਗਾ। ਲਾਟ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦੇ ਕੇ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਸੁਤੰਤ੍ਰ ਰਾਜ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏਗਾ, ਆਪਣਾ ਸ਼ੁਭਚਿੰਤਕ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹੁਣ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰੇ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਲੈਣ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ਾਂ ਠਹਿਰਾ ਕੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਣ ਪੱਤਰ ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਇਹ ਸਨ:
(੧) ਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਜਾਨਸ਼ੀਨਾਂ ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਵਾਸਤੇ ਰਹੇਗਾ।
(੨) ਮਹਾਰਾਜਾ ਲਾਹੌਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦਰਯਾਏ ਸਤਲੁਜ ਤੇ ਬਿਆਸਾ ਦਾ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਇਲਾਕਾ ਅਸਾਂ ਛੱਡਿਆ।
(੩) ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਵੱਸੋਂ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਹੱਕ ਹਕੂਕ ਸਰਕਾਰ ਕੰਪਨੀ ਬਹਾਦਰ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।
(੪) ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਇਲਾਕੇ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਡੇਢ ਕ੍ਰੋੜ ਰੁਪਯਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਤੋਂ ਮੰਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਣ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰੇ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਸਾਰੇ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਸਮੇਤ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਰਕਮ ਦੇ ਬਦਲੇ ਸਰਕਾਰ ਕੰਪਨੀ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਪਾਸ ਰਹੇਗਾ।
(੫) ਬਾਕੀ ੫੦ ਲਖ ਸੁਲਾਹ ਦੇ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਹੋਣ ਵੇਲੇ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
(੬) ਸਾਡੀ ਸਰਕਸ਼ ਫੌਜ ਨੂੰ ਪਿੱਛਲਾ ਹਿਸਾਬ ਚੁਕਾ ਕੇ ਅੱਡ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਤੇ ਅੱਗੋਂ ਨੂੰ ਫੌਜ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਓਹੋ ਹੀ ਹੋਵੇਗੀ ਜੋ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵੇਲੇ ਸੀ।
(੭) ੨੫ ਪਲਟਣਾਂ ਤੇ ੧੨ ਹਜ਼ਾਰ ਸਵਾਰ ਜੋ ਸਿੱਖ ਹੀ ਹੋਣਗੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਹੋਰ ਫੌਜ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਨਾ ਰੱਖ ਸਕੇਗਾ।
(੮) ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਤੋਪਖਾਨਾ ਜੋ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਸੀ, ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
(੯) ਦਰ੍ਯਾਏ ਸਤਲੁਜ ਤੇ ਬਿਆਸਾ ਦਰਯਾਏ ਅੰਡਸ ਸਮੇਤ ਮੁਕਾਮ ਪਠਾਨਕੋਟ ਤੱਕ ਮਸੂਲ ਪੁਲ, ਤੇ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਦੇ ਸਰਕਾਰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਸਪੁਰਦ ਹੋਵੇਗਾ। ਵਪਾਰ ਦਾ ਅਸਬਾਬ ਤੇ ਸਪਾਹੀਆਂ ਦੇ ਆਉਣ ਜਾਣ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਨਾਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇਗੀ।
