੬. ਸਰਕਾਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਮਲਾ ਉਗਰਾਹ ਕੇ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।

੭. ਸਰਕਾਰ ਲਾਹੌਰ ਨੂੰ ਅਖਤਯਾਰ ਹੈ ਕਿ ਤੋਪਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜੋ ਸਾਮਾਨ ਓਹਨਾਂ ਕਿਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਰਖੇ ਤੇ ਭਾਵੇਂ ਵੇਚ ਦੇਵੇ।

੮. ਦੋ ਅਹਿਲਕਾਰ ਦੋਨਾਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਲੋਂ ਨੀਯਤ ਹੋਏ ਜੋ ਹਦਬੰਦੀ ਕਰ ਦੇਣ।

ਇਹ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ ੧੧ ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਤਯਾਰ ਹੋ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਕੌਂਸਲ ਬਣਾਈ ਗਈ:

ਰਾਜਾ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਵਜ਼ੀਰ, ਸਰਦਾਰ ਤੇਜ ਸਿੰਘ, ਦੀਵਾਨ ਦੀਨਾ ਨਾਥ, ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀਵਾਲਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਸਜਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਰਾਜਾ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਤੇ ਜਾਗੀਰਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਤੇ ਰਾਣੀ ਜਿੰਦ ਕੌਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬਾਲਗ ਹੋਣ ਤਕ ਓਹਨਾਂ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਬਣਾਈ ਗਈ।

ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਤੇ ਰਾਣੀ ਜਿੰਦ ਕੌਰ ਦਾ ਇੱਕ ਇੱਕ ਲਖ ਰੁਪਯਾ ਜਾਤੀ ਖ਼ਰਚਾਂ ਵਾਸਤੇ ਨੀਯਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

੧੨ ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਲਾਟ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਮ ਦਰਬਾਰ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਈਸ ਤੇ ੩੩੨ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਅਫਸਰ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਸਾਰੇ ਰਈਸਾਂ ਨੇ ਦੋਨਾਂ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਨਿਯਮ ਪੂਰਬਕ ਨਜ਼ਰਾਨੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ ਗਵਰਨਰ ਨੇ ਇੱਕ ਤਕਰੀਰ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਸਿਆ ਕਿ ਅਸੀਂ ਉਮੈਦ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਨਵੀਂ ਦੋਸਤੀ ਜੋ ਸਰਕਾਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਈ ਹੈ; ਓਹਨੂੰ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਇਮ ਰਖਯਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਕਣ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਾਇਮ ਰਖਯਾ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਜੋ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫੌਜ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ, ਓਹ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਦੀ ਦਰਖ਼ਾਸਤ ਤੇ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਮੈਦ ਹੈ ਕਿ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਆਪਣੇ ਮੁਲਕ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸਿਆਣਪ ਦੇ ਨਾਲ ਕਰਨਗੇ। ਜੇ ਕਦੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦੇ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਵਲੋਂ ਕੋਈ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਹੋਈ ਤਦ ਮੁਲਕ ਨੂੰ ਬਚਾਣ ਵਾਸਤੇ ਸਰਕਾਰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਕੋਈ ਮਦਦ ਕੰਮ ਨਾ ਦੇ ਸਕੇਗੀ। ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਦੀ ਇਸ ਰਾਜਸੀ ਚਾਲ ਨੂੰ ਜੋ ਓਹਨਾਂ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਲਤਨਤ ਵਿੱਚ ਨਾ ਮਿਲਾਇਆ, ਲੋਕੀ ਦੂਰ ਦਰਸ਼ਤਾ ਸਮਝਦੇ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਿੱਖ ਅਜੇ ਭੜਕੇ ਹੋਏ ਸਨ। ੨੦ ਹਜ਼ਾਰ ਫੌਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਲਾਗੇ ਤਯਾਰ ਸੀ, ੧੬ ਹਜ਼ਾਰ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਚੀ ਫੌਜ ਕਸੂਰ ਦੇ ਲਾਗੇ ਡੇਰੇ ਲਾਈ ਬੈਠੀ ਸੀ। ਜੇ ਕਦੀ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਰਾਜ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਲਤਨਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਤਦ ਇਹ ੧੬ ਹਜ਼ਾਰ ਫੌਜ ੨੦ ਹਜ਼ਾਰ ਨਾਲ ਆ ਕੇ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ, ਹੋਰ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਸੂਬੇਦਾਰ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ ਤੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ੬੦ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਘਟ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਕੇ ਸੁਭਰਾਓ ਦੀ ਕਾਲਖ ਦੇ ਟਿੱਕੇ ਨੂੰ ਉਤਾਰ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਕਮੀ ਸਿਰਫ ਲਾਇਕ ਆਗੂ ਮਿਲਣ ਦੀ ਸੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਅਫਸਰਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਗ਼ਦਾਰੀ, ਕੌਮ ਫਰੋਸ਼ੀ ਤੇ ਲੂਣ ਹਰਾਮੀ ਪੁਣਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਇਸ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਬੰਧ ਤੋਂ ਹੱਥ ਮਲ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਪਛਤਾਂਦੇ ਸਨ। ਸੰਭਵ ਸੀ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਭੀ ਕੋਈ ਉੱਠ ਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਟਾਕਰੇ ਤੇ ਖੜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਤਦ ਨਾ ਕੇਵਲ ਪੰਜਾਬ ਬਲਕਿ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਰਹਿਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਇਹ ਹੀ ਕਾਰਨ ਕਿ ਲਾਰਡ ਹਾਰਡਿੰਗ ਨੇ ਇਸ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਇਹ ਚਾਲ ਚੱਲੀ ਕਿ ਰਾਜਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਜਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਿਆਲਕੋਟ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਸੌਂਪ ਨਵੀਂ ਫੌਜ ਦਾ ਅਫਸਰ ਬਣਾਇਆ। ਦੀਵਾਨ ਦੀਨਾਨਾਥ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦੇ ਕੇ ਕਲਾਨੌਰ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਰਾਜਾ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵਜ਼ੀਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਿਰੋਧਤਾ ਕਰਨ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਆਉਣਾ ਵੀ ਅਸੰਭਵ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਿੰਤੂ ਮੰਦ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਘਰ ਲੁਟਦੇ ਹੋਏ ਚੋਰਾਂ ਤੋਂ