ਲੰਗੋਟੀ ਟੋਪੀ ਹੱਥ ਲੱਗੀ ਹੀ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਸਮਝ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਕੇਵਲ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਸਲਤਨਤ ਕਾਇਮ ਕਰ ਕੇ ਓਹਦੇ ਮੋਤੀ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨੇ ਦਾ ਹੁਕਮ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ੧੩ ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਗ੍ਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਨੇ ਸੰਮਨ ਬੁਰਜ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ। ੧੪ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਠਹਿਰੇ, ੧੫ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਦੇ ਕੇ ਓਹਦਾ ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਜ ਇੱਕ ਇਕਰਾਰ ਨਾਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਾਇਆ। ਇੱਕ ਕ੍ਰੋੜ ਰੁਪਯਾ ਜੋ ਲੈਣਾ ਸੀ, ਉਸ ਵਿੱਚ ੧੫ ਲੱਖ ਰੁਪਯਾ ਜੋ ਸੁਚੇਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜਮ੍ਹਾਂ ਸੀ, ਮੁਜਰਾ ਦਿੱਤਾ। ੧੨ ਲੱਖ ਦੀ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਬਾਕੀ ਰਕਮ ਆਪਣੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚੋਂ ਦੇ ਕੇ ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਮੁਲਕ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ੧੬ ਤਰੀਕ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ:
(੧) ਮਹਾਰਾਜਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਤੇ ਓਹਦੇ ਜਾਂ ਨਸ਼ੀਨ ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਜੇ ਹੋਣਗੇ।
(੨) ਹੱਦ ਬੰਦੀ ਵਾਸਤੇ ਦੋਹਾਂ ਧਿਰਾਂ ਦੇ ਅਹਿਲਕਾਰ ਨੀਯਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ, ਜੇਹੜੀ ਹੱਦ ਬੰਦੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਓਹ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਏਗੀ।
(੩) ਇਸ ਪ੍ਰਣ ਪੱਤ੍ਰ ਦੇ ਲਿਖੇ ਜਾਣ ਤੇ ੭੩ ਲੱਖ ਰੁਪਯਾ ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਹੀ ਜੋ ਰਾਜਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਜੇ ਦੇਣਾ ਹੈ, ਓਹਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ੫੦ ਲੱਖ ਰੁਪਯਾ ਦੇਵੇਗਾ ਤੇ ਬਾਕੀ ਰਕਮ ੧ ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਦੇਵੇਗਾ।
(੪) ਮਹਾਰਾਜਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਹੱਦ ਸਰਕਾਰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਬਿਨਾਂ ਬਦਲੀ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਗੀ।
(੫) ਜੇ ਕੋਈ ਝਗੜਾ ਦਰਬਾਰ ਲਾਹੌਰ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਰਾਜਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਹੋਵੇਗਾ ਤਦ ਉਸ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸਰਕਾਰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ।
(੬) ਸਰਕਾਰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਦੇ ਸਮੇਂ ਲੋੜ ਪੈਣ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਉਹਦੇ ਜਾਨਸ਼ੀਨ ਤੇ ਫੌਜ ਮਦਦ ਦੇਵੇਗੀ।
(੭) ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਯੂਰਪੀਨ ਨੌਕਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਣਾ ਹੋਵੇਗਾ।
(੮) ਪੰਜਵੀਂ ਛੀਵੀਂ ਤੇ ਸੱਤਵੀਂ ਸ਼ਰਤ ਜੋ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਨਾਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹਨੂੰ ਰਾਜਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੀ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕੀਤਾ।
(੯) ਜੇ ਕੋਈ ਰਈਸ ਮਹਾਰਾਜਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਆਕੀ ਹੋ ਕੇ ਜੰਗ ਕਰੇਗਾ ਤਦ ਸਰਕਾਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਇਹਦੀ ਮਦਦ ਕਰੇਗੀ।
(੧੦) ਰਾਜਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਹਰ ਸਾਲ ੧ ਘੋੜਾ, ੧੨ ਦੁੰਬੇ, ਪਸ਼ਮ ਪਸ਼ਮੀਨੇ ਵਾਲੀ ਤੇ ਤਿੰਨ ਸ਼ਾਲ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਸਰਕਾਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਾਨੇ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤਾ ਕਰੇਗਾ।
ਇਹ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ ੧੬ ਮਾਰਚ ੧੮੪੬ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਤੇ ਇਸ ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਹੋਏ। ਦਸਤਖ਼ਤ ਤੇ ਮੋਹਰਾਂ ਲਾਰਡ ਐੱਚ ਹਾਰਡਿੰਗ ਸਾਹਿਬ ਬਹਾਦਰ ਤੇ ਐੱਫ ਕਰਈ ਸਾਹਿਬ ਬਹਾਦਰ ਤੇ ਐੱਮ.ਐੱਚ. ਲਾਰੰਸ ਸਾਹਿਬ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਲਾਹੌਰ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ।
ਦਸਤਖ਼ਤ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਰਾਜਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਾਟ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜੇ ਹੋ ਇਸ ਕ੍ਰਿਪਾਲਤਾ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮੁਲ ਖਰੀਦਿਆ ਗੋਲਾ ਜਾਣੋ ਤੇ ਮੇਰੀ ਸੰਤਾਨ ਸਦਾ ਹੀ ਸਰਕਾਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਖੈਰ ਖਾਹ ਤੇ ਨੌਕਰ ਬਣੀ ਰਹੇਗੀ। ਸੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਲਤਨਤ ਜੋ ਕਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਟਾਕਰੇ ਦੀ ਸਲਤਨਤ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਵਾ ਕਰਦੀ ਤੇ ਦਰਜਾ ਰੱਖਦੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਅਫਸਰਾਂ ਦੀ ਬੇਈਮਾਨੀ ਤੇ ਦਗੇ ਬਾਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਈ।
ਉੱਪਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਫੌਜ ਸਤਲੁਜ ਤੇ ਠਹਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਹ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਹੋਣ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਲਾਹੌਰ ਬੁਲਾਈ ਜਾਣ ਲੱਗੀ। ਜਦ ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਆਈ ਤਦ ਉਹਦਾ ਪੈਸਾ ਪੈਸਾ
