ਨਹੀਂ ਛਡਣਗੇ। ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਲੜ ਕੇ ਮਰਨਾ ਹੀ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੇ ਛੱਤਰੀਆਂ ਵਾਂਗ ਜੰਗ ਕਰ ਕੇ ਮੇਰੀ ਕੁਖ ਸਫਲੀ ਕਰੋ।

ਮੂਲਰਾਜ ਨੇ ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਆਮ ਜਲਸਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਚੋਣਵੇਂ ਆਦਮੀ ਤੇ ਚੌਧਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਮੂਲਰਾਜ ਨੂੰ ਜੰਗ ਕਰਨ ਦੀ ਰਾਏ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਕਸਮਾਂ ਚੁੱਕੀਆਂ ਕਿ ਜਦ ਤਕ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਜਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਲੜਾਂਗੇ ਤੇ ਮੱਦਦ ਦੇਵਾਂਗੇ। ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉੱਠ ਕੇ ਮੂਲਰਾਜ ਦੇ ਹਥੀਂ ਲੜਾਈ ਦਾ ਗਾਨਾ ਬੱਧਾ। ਇੱਕ ਝੰਡਾ ਖੜਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਹਿੰਦੂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।

ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਐਗਨੀਉ ਤੇ ਐਂਡਰਸਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ ਬਨ੍ਹਵਾ ਕੇ ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਲਾਰਡ ਡਲਹੌਜ਼ੀ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਲਾਹੌਰ ਨੇਪਰ ਸਾਹਿਬ ਗਵਰਨਰ ਐਡਵਰਡ ਸਾਹਿਬ ਹਾਕਮ ਬੰਨੂੰ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਹਾਲ ਲਿਖ ਦਿਤੇ। ਉਧਰ ਉਸੇ ਦਿਨ ਜਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਊਠ ਚਾਰਾ ਲੈਣ ਗਏ ਤਦ ਜੋ ਪਸ਼ੂ ਲੈ ਕੇ ਗਏ ਸਨ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਖੋਹ ਲਏ ਗਏ। ੧੩ ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਦਾ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਦੇ ਕੇ ਮੂਲਰਾਜ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਪ੍ਰਵਾਰ ਬਾਗ਼ ਤੋਂ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਬਾਗ਼ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਈਦਗਾਹ ਤੇ ੧੯ ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ੮ ਵਜੇ ਸਵੇਰ ਦੇ ਅੱਗ ਵਸਾਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪੁੱਜਾ।

ਕਰਮ ਅਲਾਹੀ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਜੋ ੬ ਤੋਪਾਂ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਵੇ। ਇਹ ੬ ਤੋਪਾਂ ਲੈ ਕੇ ਨੱਸ ਕੇ ਮੂਲਰਾਜ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਜਾ ਮਿਲਿਆ। ਇੰਜ ਹੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਮੁਲਤਾਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਵਰਗਲਾਣ ਤੇ ਓਧਰ ਜਾ ਮਿਲੀ।

ਮਜ਼ਹਬੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਦੀਆਂ ੨ ਕੰਪਨੀਆਂ ਈਦਗਾਹ ਵਿੱਚ ਆ ਵੜੀਆਂ। ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਦੋਨੋਂ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੇ ਪਾਸ ਬੈਠਾ ਇਲਾਜ ਕਰਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉੱਠ ਕੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਪੱਲਾ ਪਾ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲਗਾ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦੋਨਾਂ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਐਗਨੀਓ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਰਦਾਰ ਸਾਹਿਬਾਨ! ਅਸੀਂ ਦੋ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੇ ਨਾਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਮੁੱਕ ਨਹੀਂ ਜਾਣਗੇ, ਬਲਕਿ ਤੁਸੀਂ ਵੇਖੋਗੇ ਕਿ ਇੱਥੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਤੇ ਮੂਲਰਾਜ ਨੂੰ ਉਹਦੀ ਬੇਈਮਾਨੀ ਦਾ ਫ਼ਲ ਭੁਗਤਣਾ ਪਏਗਾ। ਅਜੇ ਇਹ ਗਲ ਐਗਨੀਓ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਖਤਮ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਸਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਦੀਵਾਨ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਹਦੇ ਪੰਜ ਲੜਕਿਆਂ ਸਮੇਤ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਦੋਨਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਦੜ ਸਿੰਘ ਹਵਾਲਦਾਰ ਦੋਨਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਵੱਢ ਕੇ ਮੂਲਰਾਜ ਪਾਸ ਲੈ ਗਿਆ। ਮੂਲਰਾਜ ਨੇ ਸਪਾਹ ਨੂੰ ਭੜਕਾਣ ਲਈ ਗੁੱਦੜ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ੫੦੦੦ ਰੁਪਯਾ ਤੇ ਇੱਕ ਹਾਥੀ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਉਹਦੇ ਬਾਕੀ ਸਾਥੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ੧੦੦-੧੦੦ ਰੁਪਯਾ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ।

ਜਦ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਨੂੰ ਪੁੱਜੀ ਤਦ ਓਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲੋਹਾ ਲਾਖਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਦੇ ਨਵਾਬ ਨੂੰ ਲਿਖ੍ਯਾ ਕਿ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ ਮੁਲਤਾਨ ਪੁਜੋ। ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਤੋਂ ਫੌਜ ਭੇਜਣ ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਲੁਧਿਆਣੇ ਤੋਂ ਹੋਰ ਫੌਜ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਮੰਗਾ ਲਈ ਜਾਵੇ। ਕਮਾਂਡਰ ਇਨ ਚੀਫ ਨੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦਾ ਮੌਸਮ ਤੇ ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਵੇਖ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗੋਰਾ ਫੌਜ ਭੇਜਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਸਵਾਰ ਭੇਜੇ ਜਾਣ। ਕੌਂਸਲ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਿੱਖ ਸਪਾਹੀ ਪਿਛਲੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਫਸਰਾਂ ਦੀ ਬੇਈਮਾਨੀ ਤੋਂ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਓਸ ਵੇਲੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵੇਖ ਕੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਭੜਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਮੁਲਤਾਨ ਜਾ ਕੇ ਵੈਰੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਣ, ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਗੋਰਾ ਫੌਜ ਹੀ ਭੇਜੀ ਜਾਵੇ।