ਇਹ ਕਹਿਣ ਵਿੱਚ ਕੌਂਸਲ ਸੱਚੀ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਆਪੋ ਵਿੱਚ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ ਹੋਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਓਹਦੇ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਮੁਲਕ ਦੇ ਕਿਸੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਾਜ ਵਿਦਰੋਹ ਹੋਵੇ, ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਨੂੰ ਫੌਜ ਭੇਜਣੀ ਪਏਗੀ। ਕਿੰਤੂ ਹੁਣ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੌਸਮ ਦੀ ਖਰਾਬੀ ਵੇਖ ਕੇ ਇਹ ਗੱਲ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦੀ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਜਾਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਫਸਾਦ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੁਲਕ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਣ ਦਾ ਡਰ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਖਾਲਸਾ ਫੌਜ ਹੀ ਭੇਜਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਲਾਟ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਸਿਆਣੇ ਆਦਮੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਲੈਣ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਲੜਕੇ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦਾ ਭਾਰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਓਹ ਉੱਤਰ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਪਲਟਣ ਨੂੰ ਮੁਲਤਾਨ ਨੂੰ ਜਾਣ ਨਾਲ ਬਰਸਾਤ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਤਕਲੀਫ਼ ਪੁੱਜਣ ਦਾ ਡਰ ਸੀ। ਕਿੰਤੂ ਗੋਰਾ ਫੌਜ ਦੇ ਨਾ ਜਾਣ ਤੋਂ ਜੋ ਫਸਾਦ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਿਆ ਓਹਦਾ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਲਾਰਡ ਲਾਰੰਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਹਿੰਦ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਮੌਸਮ ਸਹਾਰਨ ਦੀ ਸੱਤ੍ਯਾ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੀ ਸਾਡੇ ਪੈਰ ਜੰਮ ਸਕਣਗੇ। ਟਰਾਟਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਰੀਵਾਨਸ ਮੈਨ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਤਕਰੀਰ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਕਦੀ ਫੌਜ ਭੇਜਣ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਦੇਰ ਕਿਸੇ ਪੁਲੀਟੀਕਲ ਵਜ੍ਹਾ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਤਦ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਦੇ ਉੱਕਾ ਵਿਰੁੱਧ ਸੀ। ਜੇ ਕਦੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਲਵਾ ਪੈ ਜਾਣ ਦਾ ਡਰ ਦੱਸ ਕੇ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਾਰਾ ਮੁਲਕ ਖੋਹ ਲੈਣ ਦੀ ਦਿਲੀ ਮਨਸ਼ਾ ਸੀ, ਤਦ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਵੀ ਬੇਹੱਦ ਸ਼ਰਮ ਵਾਲੀ ਸੀ (ਵੇਖੋ ਸਿੰਘ ਯੁੱਧ ਸਫਾ ੧੦੭)

ਜਦ ਲਾਰਡ ਡਲਹੋਜੀ ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਖੋਹਣ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਓਹਦੇ ਭਾਈ ਬੰਦਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬੁਰੀਆਂ ਲਗਦੀਆਂ ਸਨ, ਤਦ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਤਾਂ ਬੁਰੀਆਂ ਭਾਸਨੀਆਂ ਹੀ ਸਨ।

ਅੰਤ ਨੂੰ ਰੈਜ਼ੀਡੰਟ ਦੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਤੇ ਦਰਬਾਰ ਲਾਹੌਰ ਨੇ ੩੦ ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਸਰਦਾਰ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀ ਵਾਲਾ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਫੌਜ ਕੁਝ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਕੱਢ ਕੇ ਮੁਲਤਾਨ ਭੇਜੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਖ ਇਮਾਮ ਦੀਨ, ਸਰਦਾਰ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ, ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਕਾਲਿਆਂ ਵਾਲਿਆਂ, ਸਰਦਾਰ ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਵੀ ਕੁਝ ਐਡਵਰਡ ਦੀ ਕਮਾਨ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਐਡਵਰਡ ਸਾਹਿਬ ਬੰਨੂੰ ਦੇ ਲਾਗੇ ਤਖ਼ਤ ਸੁਲੇਮਾਨ ਡੇਹਰਾ ਫਤੇ ਖਾਂ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਾਸ ੨੪ ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਚਿੱਠੀ ਪੁਜੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਪੁੱਜਦੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ੨ ਤੋਪਾਂ ੧੨ ਸੌ ਪੈਦਲ ੬ ਸੌ ਸਵਾਰ ਬੰਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕੂਚ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਟਕ ਲੰਘ ਕੇ ਇੱਥੋਂ ਸਿੰਧ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਲੀਹਾ ੨੫ ਕੋਹ ਹੈ, ਇਸ ਪਾਸੇ ਆਏ। ਮੂਲਰਾਜ ਦੇ ਕਾਰਦਾਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫੌਜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਸੁਣ ਕੇ ਨੱਸ ਗਏ। ਐਡਵਰਡ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਪੰਜ ਦਿਨ ਇੱਥੇ ਠਹਿਰਿਆ। ਜੋ ਫੌਜ ਭਰਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਓਹਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਛੱਡੀ। ਬਾਕੀ ਦੀ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ ੪ ਮਈ ਨੂੰ ਸਿੰਧ ਪਾਰ ਹੋ ਕੇ ਪੀਰ ਅਨਵਰ ਗਾਉ ਉੱਤੇ ੩੨ ਕੋਹ ਪੰਧ ਕਰ ਕੇ ਛਾਪਾ ਮਾਰਿਆ। ਇੱਥੇ ੬ ਹਜ਼ਾਰ ਆਕੀ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਬਾਕੀ ਦੇ ਨੱਸ ਗਏ। ਐਡਵਰਡ ਸਾਹਿਬ ਡੇਹਰਾ ਗਾਜ਼ੀ ਖਾਂ ਦੇ ਲਾਗੇ ਕੋਰਟ ਲੈਂਡ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਆ ਮਿਲੇ, ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ। ਕੋਰਟਲੈਂਡ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸੁਬਹਾਨ ਖਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ੬ ਤੋਪਾਂ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਅਫਸਰਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਓਸ ਵਿਦਰੋਹ ਨੂੰ ਜੋ ਇਧਰ ਫੁਟ ਪਿਆ ਸੀ, ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ। ੧੨ ਮਈ ਨੂੰ ਡੇਹਰਾ ਗ਼ਾਜ਼ੀ ਖਾਂ ਦੇ ਸੂਬੇਦਾਰ ਲੌਂਗੇ ਮੱਲ (ਜੋ ਮੂਲਰਾਜ ਵੱਲੋਂ ਇੱਥੇ ਨੀਯਤ ਸੀ) ਲੜਾਈ ਹੋਈ, ਕਿੰਤੂ ਜਲਾਲ ਖਾਂ ਸ: ਜੋ ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬੜਾ ਸ਼ਕਤੀਵਾਨ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ ਲੌਂਗਾ ਮੱਲ ਦੀ ਮਦਦ ਨੂੰ ਪੁੱਜਾ। ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਸ਼ਕਸਤ ਹੋਈ, ਕਿੰਤੂ ੧੪ ਮਈ ਨੂੰ ਕੌਮ ਖੋਸਾ ਦਾ ਸਰਦਾਰ ਕੌੜਾ ਖਾਂ ਜੋ