ਸਾਜ਼ਸ਼ ਰਾਣੀ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਕੀਲ ਗੰਗਾਰਾਮ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਬਨਾਰਸ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕਿ ਇਹ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਫਿਰ ਕੋਈ ਸਾਜ਼ਸ਼ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਸੋ ੧੬ ਮਈ ਨੂੰ ਰੈਜ਼ੀਡੰਟ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਲਫਟੰਟ ਮਲੇਡਨ ਹਾਜਸ ਸਾਹਿਬ ਕੁਝ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ੇਖੂਪੁਰੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੋਂ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਲੈ ਆਏ। ੧੭ ਤਰੀਕ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਗੱਲ ਬਾਤ ਪੁੱਛੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਪੁਚਾ ਦਿੱਤਾ। ਓਥੋਂ ਲੁਧਿਆਣਾ, ਮੇਰਠ ਆਦਿਕ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੋਈ ੨ ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਬਨਾਰਸ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਚਿੱਠੀ ਚੁਪੱਠੀ ਲਿਖਣ ਦੀ ਵੀ ਮਨਾਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਕਈ ਕੁ ਇਤਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇੰਜ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਰਾਣੀ ਜਿੰਦਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਕੀਲ ਗੰਗਾ ਰਾਮ ਤੇ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਨਿਸਕੋਟ ਦੇ ਖਾਨਸਾਮਿਆਂ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਖਾਣੇ ਵਿੱਚ ਜ਼ਹਿਰ ਮਿਲਾ ਦੇਣ ਬਾਬਤ ਕਹਿ ਕੇ ਲਾਲਚ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਸਾਜ਼ਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਰਾਣੀ ਜਿੰਦਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ ਨਿਕਾਲੇ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

ਇਸ ਰਵਾਇਤ ਨੂੰ ਹਿਸਟਰੀ ਸਿੰਘ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਟਰਾਟਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਤੇ ਏ ਬਾਨ ਸਬੇਲ ਸਾਹਿਬ ਆਦਿਕ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਤਾਰੀਖਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। (ਵੇਖੋ ਪੰਨਾ १०५)

'ਜਦ ਜਮੀਅਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਦਰਖ਼ਾਸਤ ਤੇ ਬਿਆਨ ਲਿਖ ਕੇ ਰੈਜ਼ੀਡੰਟ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਭੇਜ ਦਿਤੇ ਗਏ ਤਦ ਰਾਣੀ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਖ਼ਤ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਹੀ ਦਿਨ ਬਾਦ ਮਹਾਰਾਣੀ ਜ਼ੁਮੇਂ ਮਿਸਕੋਟ ਦੇ ਖਾਣੇ ਵਿੱਚ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਜ਼ਹਿਰ ਮਿਲਾਵਣ ਦਾ ਦੂਜਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਬਗਾਵਤ ਕਰਾਣ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੜਕਾਣ ਦਾ ਦੂਸ਼ਣ ਲਾ ਕੇ ਓਹਦੇ ਵਕੀਲ ਗੰਗਾ ਰਾਮ ਤੇ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਣੀ ਦਾ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿਤੇ। ਰੈਜ਼ੀਡੰਟ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਵਿੱਚ ਇੰਨੀ ਗੱਲ ਲਿਖਣ ਤੇ ਵੀ (ਇਸ ਸਾਜ਼ਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਣੀ ਦੇ ਫਸੇ ਹੋਣ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹਾਂ) ਮਹਾਰਾਣੀ ਜਿੰਦਾਂ ਨੂੰ ਜਲਾਵਤਨੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਜ਼ਰਾ ਭੀ ਸਹਾਰੇ ਤੋਂ ਕੰਮ ਨਾ ਲਿਆ। ਸ਼ੋਕ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਮੰਦਭਾਗੀ ਰਾਣੀ ਨੇ ਭਾਵੇਂ ਆਪਣੀ ਸਚਾਈ ਲਈ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ, ਕਿੰਤੂ ਰੈਜ਼ੀਡੰਟ ਨੇ ਇੱਕ ਨਾ ਸੁਣੀ ਤੇ ਕਲਮ ਦੀ ਇੱਕ ਨੋਕ ਨਾਲ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸੱਚੇ ਮਿੱਤ੍ਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਓਹਦੇ ਪਤੀ ਤੇ ਪੁੱਤ੍ਰ ਦੇ ਮੁਲਕ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਮਾਰਿਆ। ਓਹਦੀ ਤਬੀਅਤ ਜ਼ਰਾ ਜਿੰਨੀ ਵੀ ਇਨਸਾਫ਼ ਤੇ ਰਹਿਮ ਵਲ ਨਾ ਝੁਕੀ। ਬਨਾਰਸ ਦੇ ਕੈਦਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਮੇਹਜਰ ਮੈਕਗ੍ਰੇਗਰ ਸਾਹਿਬ ਮਹਾਰਾਣੀ ਦੇ ਰਾਖੇ ਬਣੇ ਤੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸਾਜ਼ਸ਼ ਕਰੋਗੇ, ਤਦ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਕ ਸਖ਼ਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਰਾਣੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬੇਇਨਸਾਫੀ ਇਹ ਹੋਈ ਕਿ ਭਰੋਵਾਲ ਦੇ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਣੀ ਜਿੰਦਾਂ ਨੂੰ ਡੇਢ ਲੱਖ ਰੁਪਯਾ ਸਾਲਾਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਜੋ ਮਿਲਦਾ ਰਿਹਾ, ਕਿੰਤੂ ਸ਼ੇਖੂਪੁਰੇ ਕੈਦ ਕਰਨ ਤੇ ੪੮੦੦੦ ਰਹਿ ਗਿਆ ਤੇ ਬਨਾਰਸ ਆਉਣ ਤੇ ਕੇਵਲ ੧੨੦੦੦ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਮੀ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਇਹ ਦਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਰਾਣੀ ਦੇ ਪਾਸ ਗਹਿਣਾ ਬਹੁਤ ਹੈ। ਕਿੰਤੂ ਚੇਤੇ ਰਹੇ ਕਿ ਇਹ ਜ਼ੇਵਰ ਵੀ ਰਾਣੀ ਦੇ ਪਾਸ ਥੋੜੇ ਹੀ ਦਿਨ ਰਿਹਾ। ਬਨਾਰਸ ਪੁੱਜਣ ਦੇ ਮਗਰੋਂ ਛੇਤੀ ਹੀ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਰੈਜ਼ੀਡੰਟ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਕੁਝ ਸਾਜ਼ਸ਼ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਕਿੰਤੂ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ਦਰੁਸਤ ਹੈ ਯਾ ਗਲਤ। ਕਿੰਤੂ ਇਨੀਂ ਖ਼ਬਰ ਤੇ ਹੀ ਰਾਣੀ ਦੀ ਕੈਦ ਸਖ਼ਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਰਾਣੀ ਪਾਸ ੫੦ ਲੱਖ ਦਾ ਗੈਹਣਾ ਸੀ ਜੋ ਸਾਰੇ ਦਾ ਸਾਰਾ ਲੈ ਕੇ ਇਮਾਨਤ ਵਜੋਂ ਰੱਖ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਡੇਢ ਲੱਖ ਰੁਪਯਾ ਨਕਦ ਸੀ, ਓਹ ਭੀ ਲੈ ਲਿਆ। ਰਾਣੀ ਦੀ ਐਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤਲਾਸ਼ੀ ਲਈ ਗਈ ਕਿ ਜਿਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਕਲਮ ਵੀ ਸ਼ਰਮ ਦੇ ਮਾਰੇ ਰੋਂਦੀ