ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜਾਏ। ਕਰਨੈਲ ਹੋਮ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਫਤੇ ਖਾਂ ਟਿਵਾਣਾ ਨੱਸ ਪਿਆ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ, "ਐ ਨਾਲਾਇਕ! ਤੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇ ਕੇ ਕੰਵਰ ਪਸ਼ੌਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫੜਾਇਆ ਤੇ ਕਤਲ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਖਾਲਸੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋ ਕੇ ਬਹਾਦਰਾਂ ਵਾਂਗ ਲੜ।" ਕਿੰਤੂ ਇਸ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਨੱਸ ਗਿਆ, ਛੀ ਕੋਹ ਦੇ ਫਾਸਲੇ ਤੇ ਖਾਲਸੇ ਨੇ ੨੦ ਆਦਮੀਆਂ ਸਮੇਤ ਜਾ ਫੜਿਆ ਤੇ ਕਤਲ ਕਰ ਕੇ ਕੰਵਰ ਪਸ਼ੌਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲਿਆ।

ਹੁਣ ਤਾਂ ਇਸ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਜਵਾਲਾ ਹੋਰ ਵੀ ਪ੍ਰਚੰਡ ਹੋ ਗਈ। ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਿੱਖ ਫੌਜ ਸੀ, ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ੨੪ ਅਕਤੂਬਰ ੧੮੪੮ ਨੂੰ ਸ੍ਰ: ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਵਲ ਚੱਲ ਪਈ। ਮੇਹਜਰ ਲਾਰੰਸ ਤੇ ਲੋਈ ਸਾਹਿਬ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਅਫਸਰ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਈ ਹਜ਼ਾਰ ਪਠਾਣਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਇਸ ਫੌਜ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਚਾਹਿਆ, ਕਿੰਤੂ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਤਲਵਾਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਠਾਣ ਨਾ ਠਹਿਰ ਸਕੇ ਤੇ ਪਿੱਠ ਵਿਖਾ ਕੇ ਨੱਸ ਗਏ। ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਰੈਜ਼ੀਡੰਟੀ ਜਿੱਤ ਲਈ। ਸਾਹਿਬ ਬਹਾਦਰ ਉੱਥੋਂ ਨੱਸ ਕੇ ਕੋਹਾਟ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਜੋ ਉੱਥੋਂ ੩੦ ਮੀਲ ਸੀ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਜਾ ਵੜੇ। ਉੱਥੋਂ ਦਾ ਹਾਕਮ ਸੁਲਤਾਨ ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਂ ਸੀ ਤੇ ਇਹ ਸਰਦਾਰ ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦੋਸਤ ਸੀ, ਇਸ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਸਰਦਾਰ ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਾਸ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਦਾਰ ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬੜੀ ਹਿਫਾਜ਼ਤ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਾਸ ਰੱਖ੍ਯਾ। ਜਦ ਉਧਰੋਂ (ਮੁਲਤਾਨ ਵਲੋਂ) ਸਰਦਾਰ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਕੂਚ ਕਰਦਾ ੧੧ ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਸੈਦੁਲਾਪੁਰ (ਰਾਮਨਗਰ ਦੇ ਲਾਗੇ) ਪੁੱਜਾ ਤਦ ਉਸ ਵੇਲੇ ੬੦ ਹਜ਼ਾਰ ਆਦਮੀ ਤਲਵਾਰ ਉਠਾਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਜੇ ਕਦੀ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਇਤਫਾਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਤਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿੱਕਲ ਜਾਣਾ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਸ੍ਰ: ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰ ਇਸ ਵਿਦਰੋਹ ਨੂੰ ਦਬਾਣ ਲਈ ਫਿਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਿਹਾ ਕਿ ਮਿਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਿਆਲ ੩ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਲੈ ਕੇ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਵਿਦਰੋਹ ਨੂੰ ਦਬਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਭਾਈ ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਚੇਲਾ ਮਹਾਰਾਜ ਸਿੰਘ ਜੋ ੫੦੦ ਸਵਾਰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਰੋਹ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸਾਹਿਬ ਦਿਆਲ ਨੇ ਬੜੀ ਆਸ ਪਤਾ ਦੇ ਕੇ ਮੇਲ ਮਿਲਾਪ ਕਰ ਕੇ ਨੇਮ ਧਰਮ ਨੂੰ ਛਿਕੇ ਤੇ ਰੱਖ ਫੜਵਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਲਾਹੌਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ, ਜਿੱਥੋਂ ਮਹਾਰਾਜ ਸਿੰਘ ਕਿਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿੱਕਲ ਕੇ ਸਰਦਾਰ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫੌਜ ਦੇ ਨਾਲ ਫਿਰ ਜਾ ਮਿਲਿਆ। ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਜੰਗ ਪਿਛੇ ਉਹਨੂੰ ਫਿਰ ਆਦਮਪੁਰ ਜ਼ਿਲਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਫੜ ਲਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਆਗਰੇ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੋਂ ਨਿੱਕਲ ਕੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਉਹ ਕਿਧਰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

ਦੂਜਾ ਦੀਵਾਨ ਦੀਨਾਨਾਥ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਸਿੱਖ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ ਮੁਲਕ ਹਜ਼ਾਰੇ ਦੇ ਬਲਵੇ ਨੂੰ ਦਬਾਣ ਵਾਸਤੇ ਫਿਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਵੀ ਸਰਦਾਰ ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਬੜਾ ਨੁਕਸਾਨ ਪੁਚਾਇਆ। ਰਾਜਾ ਤੇਜ ਸਿੰਘ, ਸ੍ਰ: ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਆਦਿਕ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਸਰਦਾਰ ਆਪਣੀਆਂ ੨ ਫੌਜਾਂ ਲੈ ਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਮੁਖਾਲਫਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਗੋਇਆ ਕਿ ਇਸ ਵੇਲੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸਰਦਾਰ ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਕੁਝ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਸਨ, ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ, ਉਹਦੀ ਸਿੱਖ ਸੈਨਾ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸੀ। ਲਾਰਡ ਡਲਹੌਜ਼ੀ ਨੇ ਇੱਕ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਕੱਢਿਆ ਕਿ ਜੇਹੜਾ ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫੌਜ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਰਸਦ ਆਦਿਕ ਇਕੱਠੀ ਕਰੇਗਾ ਤੇ ਹੋਰ ਮੱਦਦ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰੇਗਾ ਉਹ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਸ਼ੁਭਚਿੰਤਕ, ਤੇ ਵਿਦਰੋਹ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਦੇ ਨਿੱਕਲਣ ਤੇ ਜੰਮੂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਮੋਤੀ ਸਿੰਘ, ਤੇਜ ਸਿੰਘ, ਰਾਏ ਮੂਲ ਸਿੰਘ, ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ, ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਛਾਛੀ, ਮਿਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਿਆਲ, ਜਨਰਲ