

ਇਧਰ ਹੁਣ ਜਦ ਲਾਰਡ ਗਫ ਪਾਸ ਵੱਡੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਤੋਪਾਂ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫੌਜ ਆ ਪੁੱਜੀ ਤਦ ਇਸ ਨੇ ਇੱਕ ਤਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਤੇ ਧੋਖਾ ਦੇ ਕੇ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਤ੍ਯਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਦੂਜੇ ਕਈ ਇੱਕ ਬਹਾਦਰ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਜਾਣ ਲਈ ਨੀਯਤ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸਾਹਮਣਿਓਂ ਆਪ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਨੀਯਤ ਕੀਤੀ। ਜਨਰਲ ਥੇਕਵਲ ਨੂੰ ੮ ਹਜ਼ਾਰ ਸਵਾਰ ਤੇ ੧੬ ਤੋਪਾਂ ਨਾਲ ਦਰਯਾਏ ਚਨਾਬ ਲੰਘਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਓਹ ਸਿੱਖਾਂ ਤੇ ਪਿੱਛੋਂ ਹਮਲਾ ਕਰੇ। ਦੂਜੀ ਅਯੋਗ ਕਾਰਵਾਈ ਇਹ ਕੀਤੀ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਜੋ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਪੂਰਬੀਏ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਪੂਰਬੀਏ ਭੇਜ ਕੇ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਲਚ ਦੇ ਕੇ ਲੜਾਈ ਦੇ ਵੇਲੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛਾ ਕਰਾ ਦੇਣ ਦਾ ਇਕਰਾਰ ਲਿਆ।
੨ ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਰਾਤ ਦੇ ਵੇਲੇ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਬਿਨਾ ਵਾਜਾ ਵਜਾਏ ਜਦ ਥੇਕਵਲ ਸਾਹਿਬ ਫੌਜ ਲਿਆ ਕੇ ਦਰਯਾ ਚਨਾਬ ਤੋਂ ਲੰਘਿਆ, ਤਦ ਸ੍ਰਦਾਰ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਨੂੰ ਤਾੜ ਗਿਆ। ਇਸ ਨੇ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਾਤੋਹਤ ਥੋੜੀ ਜਹੀ ਫੌਜ ਛੱਡ ਕੇ ਓਹਨੂੰ ਗਫ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਡਟੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਕਹਿ ਕੇ ਆਪ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ ਥੇਕਵਲ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਈ ਸਾਹਮਣੇ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਕਿੰਤੂ ਲਾਰਡ ਗਫ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਇੱਕ ਸਵਾਰ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਜਨਰਲ ਗਫ ਨੂੰ ਮਾਲੂਮ ਹੋ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਬਰਾਂ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਵਾਰ ਜਾਸੂਸ ਬਣਾ ਕੇ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਰਖਾਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਥੇਕਵਲ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕੱਲ੍ਹ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫੌਜ ਦਾ ਇੱਕ ਸਵਾਰ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਕੁਝ ਹਾਲ ਦੱਸਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਬਲਕਿ ਓਸ (ਆਪਣੀ ਕੌਮ ਦੇ ਸ਼ਤਰ) ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੱਲ ਦੋ ਵਜੇ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸਿੱਖ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫੌਜ ਤੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸਿਓਂ ਹੱਲਾ ਕਰਨਗੇ। ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਅਸਾਂ ਆਪਣਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਦੋਬਸਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਕਿੰਤੂ ਤਦ ਵੀ ਇਹ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਵੈਰੀ ਦਾ ਹੱਲਾ ਰੋਕਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਆਪ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦੇਣਾ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਕੁੱਲ ਹਾਲ ਲਾਰਡ ਗਫ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ। ਓਹਨਾਂ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਗੋਡਵੀ ਸਾਹਿਬ ਤੁਹਾਡੀ ਮਦਦ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਬਰਗੇਡ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਜੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤੁਸਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਨਾ ਕਰਨਾ। ਗੋਡਵੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਸਰ ਵਾਲਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਰਸਾਲਾ ਦੇ ਕੇ ਭੇਜਿਆ। ਸੋ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਵੀ ਅਜੇਹੇ ਮੌਕੇ ਤੋਂ ਕਦ ਖੁੰਝਣ ਵਾਲਾ ਸੀ? ਓਸ ਨੇ ਥੇਕਵਲ ਸਾਹਿਬ ਪਰ ਧਾਵਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਥੇਕਵਲ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਜੇ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਹੋ ਕੇ ਜੰਗ ਕੀਤਾ ਤਦ ਬਹੁਤਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਜਿਸ ਪਾਸੇ ਗੋਡਵੀ ਸਾਹਿਬ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਧਰ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਦਮ ਉਠਾਇਆ। ਇੰਨੇ ਨੂੰ ਸ੍ਰ: ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਥੇਕਵਲ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸਾਹਦੋਲਾ ਪੁਰ ਦੇ ਪਾਸ ਜਾ ਘੇਰਿਆ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫੌਜ ਤੇ ਧੜਾ ਧੜ ਗੋਲਾਬਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਥੇਕਵਲ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਇੱਕ ਕਮਾਦ ਦੇ ਖੇਤ ਤੇ ਪਈ। ਇਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਓਟ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀ, ਜਿਸ ਤੇ ਖਾਲਸੇ ਨੇ ਲਲਕਾਰ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਫਰੰਗੀ ਨੱਠੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਮਲਾ ਕਰ ਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਤੇ ਜਾ ਪਏ। ੨ ਵਜੇ ਦਿਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਨੌ ਬਜੇ ਰਾਤ ਤੱਕ ਦੋਨਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਬਹਾਦਰ ਖੂਬ ਜਾਨਾਂ ਤੋੜ ਕੇ ਲੜਦੇ ਰਹੇ। ਹਨੇਰਾ ਪੈ ਜਾਣ ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਧਿਰਾਂ ਨੇ ਲੜਾਈ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਥੇਕਵਲ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਫਿਰ ਓਸੇ ਪਾਸੇ ਕਦਮ ਉਠਾਇਆ, ਜਿਧਰੋਂ ਗੋਡਵੀ ਸਾਹਿਬ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸ੍ਰ: ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨੱਸਦੇ ਦੇ ਪਿਛੇ ਜਾਣਾ ਉਚਿਤ ਨਾ ਜਾਣ ਕੇ ਆਪਣੇ ਰਹਿਣ ਵਾਸਤੇ ਛਾਉਣੀ ਲਈ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਵੇਖੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਸੋ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ ਉੱਥੇ ਅੱਪੜ ਗਿਆ।
ਇਸ ਅਸਦੁਲਾ ਪੁਰ (ਸ਼ਾਹਦੋਲਾਪੁਰ) ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫੌਜ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਾਫੀ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਫੌਜ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਵਧਾਣ ਵਾਸਤੇ ਉਸ ਨੇ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਫਤੇਹ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ