ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਆਬੀ ਗੋਲਾ ਮਾਰ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਆਇਆ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਉਂਗਲੀਆਂ ਪਾ ਕੇ ਰਹਿ ਗਏ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹਨੇਰ ਘੁਪਘੇਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਤਿੰਨ ਘੰਟੇ ਰਾਤ ਗੁਜ਼ਰ ਗਈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਥੋੜੀਆਂ ਤੋਪਾਂ ਹੀ ਤਖ਼ਤਾਂ ਤੇ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਬਾਕੀ ਸਾਰੀਆਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਅੰਤ ਨੂੰ ਤੰਗ ਪੈ ਕੇ ਲਾਰਡ ਗਫ ਨੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਤਦ ਬ੍ਰਗੇਡੀਅਰ ਜਨਰਲ ਕੌਨਸ ਤੇ ਕੈਮਲ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪੈਦਲ ਫੌਜ ਦੋ ਥਾਂ ਤੇ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਕੈਮਲ ਸਾਹਿਬ ਦੇ, ਦੂਜਾ ਪੇਨੀਕੁਇਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਹੁਕਮ ਵਿੱਚ ਤੇ ਰਸਾਲਾ ਟਾਲਟਰ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਗਲੋਰਟ ਸਾਹਿਬ ਵਾਲਾ ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੀਨ ਫਤਹ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਲਾਟ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਲੀ ਬਾਤਰੀ ਨੇ ਵੀ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਤਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਘੋਰ ਸੰਗਰਾਮ ਕੀਤਾ ਕਿ ਗੋਰਿਆਂ ਨੇ ਮਤਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਤੋਪਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਕਿੱਲ ਜਾ ਠੋਕੇ ਕਿੰਤੂ ਸਿੱਖ ਨਾ ਦੱਬੇ ਤੇ ਕਿੱਲ ਠੋਕਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਧਾਰ ਨਾਲ ਸਵਾ ਕੇ ਤੋਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿੱਲ ਕੱਢ ਕੇ ਫਿਰ ਓਹਨਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਗੋਲਾਬਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਕੈਮਲ ਸਾਹਿਬ ਫੱਟੜ ਹੋ ਗਏ, ਕਿੰਤੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੇ ਇਸ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ ਕਿ ਜੇੜੀਆਂ ਛੀ ਤੋਪਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਖੋਹੀਆਂ ਸਨ, ਓਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ੨ ਤੋਪਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਾਪਸ ਲੈ ਆਂਦੀਆਂ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਥੇਕਵਲ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇੰਜ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਨੇ ਕੈਮਲ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਚਲਾਈ ਇੱਕ ਗੋਰੇ ਨੇ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਆਪਨੀ ਕ੍ਰਿਚ ਅੱਗੇ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਸੋ ਸਿੱਖ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਕ੍ਰਿਚ ਨੂੰ ਕੱਟਦੀ ਤੇ ਕੈਮਲ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮੋਢੇ ਤੋਂ ਲੋਹੇ ਦਾ ਜਾਲ ਦੂਹਰੀ ਚਮੜੇ ਦੀ ਦਵਾਲ ਪੇਟੀ ਸੀ, ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਰਦੀ ਸਮੇਤ ਕੱਟਦੀ ਹੱਡੀਆਂ ਤੇ ਮਾਸ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੇਠ ਉੱਤਰ ਗਈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਕੈਮਲ ਸਾਹਿਬ ਦੋ ਟੁਕੜੇ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਇਸ ਸਿੱਖ ਦੀ ਦਲੇਰੀ, ਨਿਡਰਤਾ ਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿ ਇਹ ਛੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੱਢ ਕੇ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਦੰਗ ਰਹਿ ਗਏ। ਕੈਮਲ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫੌਜ ਬੇਦਿਲ ਹੋ ਕੇ ਨੱਸਣ ਨੂੰ ਤਯਾਰ ਸੀ ਕਿ ਮੇਹਜਰ ਕੋਬ੍ਰਿਕ ਝੱਟ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ ਓਹਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਆ ਪੁੱਜਾ। ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਸਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਸਿੱਖਾਂ ਤੇ ਜਾ ਪਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਓਹ ਸਮਾਂ ਵਖਾਇਆ ਕਿ ਸਿੱਖ 'ਵਾਹਿਗੁਰੂ! ਵਾਹਿਗੁਰੂ!' ਕੈਹ ਉੱਠੇ ਤੇ ਪਿੱਠ ਵਿਖਾਣ ਨੂੰ ਤਯਾਰ ਹੋ ਗਏ। ਕਿੰਤੂ ਇੰਨੇ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਆ ਪੁੱਜਾ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਤਲਵਾਰਾਂ ਧੂਹ ਕੇ ਜਾ ਪਏ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫੌਜ ਟਾਕਰਾ ਨਾ ਕਰ ਸਕਣ ਕਰ ਕੇ ਅੱਗੇ ਨੱਸ ਪਈ। ਕੁਇਕ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਤਦ ਵੀ ਬਚਾਉ ਨਾ ਹੋਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਭਜਦੇ ਹੋਏ ਗੋਰਿਆਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਲਹੂ ਦੇ ਨਾਲ ਰੰਗ ਦਿੱਤਾ। ਜਿੱਥੇ ਦੇਸਵਾਸੀ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਕੈਮਲ ਸਾਹਿਬ ਜਹੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਲੇਟੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਪੱਨੀਕੋਇਕ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਲੇਟਿਆ ਕਿ ਫਿਰ ਨਾ ਉੱਠਿਆ। ਕੈਮਲ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਫੌਜ ਨੇ ਦੋ ਤੋਪਾਂ ਲੈ ਜਾਣ ਕਰ ਕੇ ਜੋ ਬਹਾਦਰੀ ਵਿਖਾਈ ਸੀ ਕੁਇਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਸਣ ਨੇ ਉੱਥੇ ਬਹਾਦਰੀ ਨੂੰ ਕਲੰਕ ਦਾ ਟਿੱਕਾ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਸਿੱਖ ਇਹ ਤੋਪਾਂ ਫਿਰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਆਏ। ਕੈਮਲ ਤੇ ਕੁਇਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਸਰ ਜਾਨ ਗਿਲਬਰਟ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪੈਦਲ ਫੌਜ ਲਈ ਸੀ, ਦੋ ਹਿੱਸੇ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਮੋਰਚਿਆਂ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਬ੍ਰਗੇਡੀਅਰ ਗੌਡਵੀ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫਸਰ ਦੇ ਸਾਥ ਸੀ। ਗੋਡਵੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਹਮਲੇ ਦੀ ਤਾਬ ਨਾ ਲਿਆ ਕੇ ਸਿੱਖ ਅੱਗੇ ਨੱਸ ਤਾਂ ਗਏ ਕਿੰਤੂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫੌਜ ਨੇ ਪਿੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਫੱਟੜ ਤੇ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਫੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਿੱਚ ਲਗ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ