ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਕਾਬਲ ਅਮੀਰ ਦੋਸਤ ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਲੜਕਾ ਆਕਰਮ ਖਾਂ ੩੦੦੦ ਪਠਾਣ ਦੇ ਕੇ ਭੇਜਿਆ ਸੀ। ਸਰਦਾਰ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਪਠਾਣਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਤੁਸੀਂ ਹਛੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਣ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਹੈ ਤੇ ਖਤਰਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਮਾਇਆ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਨਾ ਫਸ ਜਾਣ। ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰਦਾਰ ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਛਾ ਹੁਣ ਜੋ ਹੋਣਾ ਸੀ ਹੋ ਗਿਆ।

ਸਰਦਾਰ ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਮੇਹਜਰ ਲਾਰੰਸ ਹਰਬ੍ਰਟ ਤੇ ਲੋਈ ਸਾਹਿਬ ਕੈਦੀ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਬੜਾ ਖ਼ੁਸ਼ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ੨੪ ਘੰਟੇ ਦੀ ਛੁਟੀ ਦੇ ਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਕਮਾਂਡਰ ਇਨ-ਚੀਫ ਦੇ ਦਫਤਰ ਜਾ ਕੇ ਮਿਲ ਆਉਣ। ਸੋ ਇਹ ੨੪ ਘੰਟੇ ਆਪਣੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਗਿਲ ਕੇ ਆ ਗਏ ਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਕਈ ਵੇਰ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ।

ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਨੇਕ ਨੀਯਤੀ, ਸ਼ਰਾਫਤ ਤੇ ਸਫ਼ਾਈ ਵੇਖੋ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਜਦ ਤਕ ਆਪਣੇ ਪਾਸ ਰਖ੍ਯਾ, ਬੜੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਕੈਦ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਖੁਲਮਖੁਲਾ ਜਾਣ ਦੇਂਦੇ ਰਹੇ। ਕਿੰਤੂ ਇਹ ਸ਼ਰਾਫਤ, ਸਫ਼ਾਈ ਤੇ ਨੇਕ ਨੀਯਤੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਹਿੰਗੇ ਮੁੱਲ ਪਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਜਦ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਤਦ ਸਿੱਖ ਫੌਜ ਦਾ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਜਾ ਕੇ ਦੱਸ ਆਉਂਦੇ ਸਨ।

ਇਕ ਸਾਹਿਬ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਚੰਗੇ ਸਲੂਕ ਤੇ ਮੋਹਤ ਸਨ, ਕਿੰਤੂ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਤੇ ਜੋ ਭੇਦ ਦੀ ਗੱਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦੀ, ਉਹ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖ ਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦੇਂਦੇ।

ਇਕ ਦਿਨ ਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਡਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਨੂੰ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਸੁਲਾਹ ਹੋ ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਬੜਾ ਸਲੂਕ ਰਹਿ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਤੇ ਮੇਰੇ ਕ੍ਰਿਪਾਲੂ ਹਨ। ਇਹ ਗਲ ਸੁਣ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਕੋਈ ਫ਼ਿਕਰ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਲੜਾਈ ਦਾ ਕੋਈ ਸਾਮਾਨ ਤਯਾਰ ਨਾ ਕਰੋ, ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਆਉਣ ਤੇ ਛੇਤੀ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਲਾਹ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰ ਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਵਧਾ ਲਈ ਤਦ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸੁਲਾਹ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।

੧੨ ਫਰਵਰੀ ੧੮੪੯ ਨੂੰ ਰਸੂਲਪੁਰ ਦੀ ਮੋਰਚਾ ਬੰਦੀ ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਸੂਲ ਦੀ ਪਕਿਆਈ ਨੂੰ ਮੁਖ ਰੱਖ ਕੇ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਥੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਕਦੇ ਵੀ ਸਿੱਖਾਂ ਤੇ ਫਤਹ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਣਗੇ। ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਰਸੂਲ ਛੱਡਣ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੁੱਲ ਸਮਝਿਆ। ਕਿੰਤੂ ਜਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਲਾਹੌਰ ਜਾਣ ਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਘਾਬਰ ਗਏ। ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੋਰ ਸੂਬਿਆਂ ਵਲੋਂ ਉੱਠਣ ਦਾ ਦਵਾਇਆ ਸੀ, ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਵੀ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰਸੂਲ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ। ਜੋ ਕਦੀ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਲਾਹੌਰ ਤੇ ਅਪੜ ਜਾਂਦਾ ਤਦ ਸਚਮੁਚ ਉਹਦੀ ਚਾਲ ਅਦੁਤੀ ਰਹਿੰਦੀ, ਕਿੰਤੂ ਜੋ ਹੋਣਾ ਸੀ ਸੋ ਹੀ ਹੋਇਆ।

ਲਾਰਡ ਗਫ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਲੋਹੇ ਦੇ ਕੰਡੇ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਛਾ ਦਿਤੇ, ਜਿਸ ਤੇ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਮੁਕਾਮ ਤੇ ਹੀ ਆਖ਼ਰੀ ਲੜਾਈ ਕਰਨੀ ਪਈ। ੨੧ ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਤੇ ੧੩੩ ਤੋਪਾਂ ਜੋੜ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਗੂੰਜ ਉੱਠਿਆ। ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਿੱਖਾਂ ਪਾਸ ੫੯ ਛੋਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਤੋਪਾਂ ਸਨ,