ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ੧੬ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਲਗਭਗ ਸਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਇੱਕ ਰੁਪਯਾ ਫੀ ਸਪਾਹੀ ਦੇ ਕੇ ਹਥ੍ਯਾਰ ਰਖਾ ਲਏ ਤੇ ਸਪਾਹੀ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਘਰੀਂ ਚਲੇ ਗਏ।

ਗੁਜਰਾਤ ਦੀ ਜੰਗ ਫਤਹ ਹੋਣ ਤੇ ਮੇਹਜਰ ਲਾਰੰਸ ਤੇ ਹੋਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਜੋ ਸਰਦਾਰ ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਜਾ ਮਿਲੇ।

ਮੇਹਜਰ ਲਾਰੰਸ ਸਰਦਾਰ ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਬੜੇ ਖ਼ੁਸ਼ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਫਾਰਸ਼ ਤੇ ਸਰਦਾਰ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ, ਚਤਰ ਸਿੰਘ, ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਮੁਰਾੜੀਆ, ਦੀਵਾਨ ਹਾਕਮ ਰਾਏ, ਸੂਰਤ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠਾ ਆਦਿਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਘਰੀਂ ਬੈਠੋ। ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿਨਸ਼ਨ ਲਈ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਬਲਕਿ ਸਰਦਾਰ ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਵਾਸਤੇ ੭੦ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਯਾ ਸਾਲਾਨਾ ਪਿਨਸ਼ਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਅਟਾਰੀ ਵਿੱਚ ਰਹੋ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੀਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਿਤੇ ਨਾ ਜਾਓ ਤੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰ ਨਾਲ ਲਿਖ ਪੜ੍ਹੀ ਕਰੋ। ਜੇ ਇਸ ਹੁਕਮ ਦੇ ਉਲਟ ਕਰੋਗੇ ਤਦ ਸਖ਼ਤ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਦੀਵਾਨ ਹਾਕਮ ਰਾਏ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਰਹਿਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਕਿੰਤੂ ਕਈ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰ ਵੇਲੇ ਕਵੇਲੇ ਅਟਾਰੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਉਣ ਲਗੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜੰਮੂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ (ਜਿਸ ਦੇ ਪਾਸ ਸਰਦਾਰ ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਲੜਕਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਫੌਜੀ ਕਪਤਾਨ ਸੀ) ਨੂੰ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖੀ ਕਿ ਜੇ ਕਦੀ ਤੁਸੀਂ ਅਮਰਨਾਥ ਦੇ ਮੇਲੇ ਤੇ ਜੋ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਧਾਰੇ ਤਦ ਅਸੀਂ ਵੀ ਉੱਥੇ ਆ ਕੇ ਆਪ ਦੇ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁਲਕ ਬਾਬਤ ਕੁਝ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰੀਏ। ਜੇ ਕਦੀ ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਮਦਦ ਦੇਵੇਗੇ ਤਦ ਅਸੀਂ ਫਿਰ ਇੱਕ ਵੇਰ ਆਪਣੇ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਯਾ ਕਰਾਂਗੇ। ਦੂਜਾ ਖਤ ਇਸ ਭਾਵ ਦਾ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਾਬਲ ਦੇ ਅਮੀਰ ਵਲ ਲਿਖਿਆ, ਉਹ ਖਤ ਤਾਂ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਹੀ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਰਾਜਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਝਟ ਹੀ ਓਹ ਅਸਲ ਖਤ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਲਾਹੌਰ ਵਾਲੇ ਰੈਜ਼ੀਡੰਟ ਪਾਸ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਖਤ ਤੱਕਦੇ ਹੀ ਰੈਜ਼ੀਡੰਟ ਅਗਭਬੂਕਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਝਟ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ ਅਟਾਰੀ ਆਇਆ ਤੇ ਸਰਦਾਰ ਚਤਰ ਸਿੰਘ, ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਜੋ ਉਸ ਵੇਲੇ ਘਰ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤਰ ਸਿੰਘ, ਤੇਜ ਸਿੰਘ, ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ਲੈ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਜਾਇਦਾਦ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਕੇ ਮਕਾਨ ਢਵਾ ਦਿਤੇ। ਸਰਦਾਰ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਤੇ ਮਤਾਬ ਸਿੰਘ ਮਰਾੜੀਆ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸੂਰਤ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠਾ, ਦੀਵਾਨ ਹਾਕਮ ਰਾਏ ਦੋਨਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਕਿਸ਼ਨ ਕੌਰ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਜਨਰਲ ਹਰਸਾ ਸਿੰਘ ਸੁਲਤਾਨਵਿੰਡੀਆ ਆਦਿਕ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰ ਫੜ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ਆਂਦੇ ਗਏ ਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਈ ਗਈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਰਦਾਰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਦਰਬਾਰ ਕਰ ਕੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਭੇਜੇ ਗਏ। ਪਿਨਸ਼ਨਾਂ ਨੀਯਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਕਈ ਲੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਏਦਾਦਾਂ ਤੇ ਜਾਗੀਰਾਂ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਅਟਾਰੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਜਾਗੀਰ ੧੪ ਲੱਖ ੭੨ ਹਜ਼ਾਰ ਤੇ ਜਾਏਦਾਦ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਰੁਪਯੇ ਦੀ ਸੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਜੇ ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਜਾਏਦਾਦ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਰਦਾਰ ੨ ਜਨਵਰੀ ੧੮੫੦ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਚੱਲ ਕੇ ੧੨ ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਅਲਾਹਬਾਦ ਪੁੱਜੇ। ਉੱਥੇ ਸਾਰੇ ਵੱਖੋ ਵੱਖ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਜੇਹੜੇ ਸਰਦਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਫੜੇ ਗਏ ਤੇ ਬੇਕਸੂਰ ਸਮਝੇ ਗਏ, ਛੱਡੇ ਗਏ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਏਦਾਦਾਂ ਜੋ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਵਾਪਸ ਦੇ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਸਰਕਾਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨੇ ਉੱਪਰਲੇ ਕਾਰਨ ਤੋਂ ਦਰਬਾਰ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਮੁਲਕ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਜਾ ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਮਿਸਰ ਤੇ ਸਾਹਿਬ ਦਿਆਲ ਆਦਿਕ ਦੀ